مرور سه دهه مبارزات حقوقي زنان ايراني
 تاریخ: 22  بهمن  1387  شادی صدر

انقلاب ايران، براي اولين بار گروه کثيري از زنان را که تا پيش از اين به دليل اختلافات طبقاتي، ايدئولوژيک، مذهبي و يا حتي سطح تحصيلات، هيچگاه در کنار هم قرار نگرفته بودند، براي اعتراض به رژيم شاه به خيابانها کشاند. آنها بر مبناي يک آگاهي جنسيتي بسيج نشده بودند و گمان مي کردند با رفتن شاه و جايگزين شدن دموکراسي که تعريف دقيقي نيز براي آن نداشتند، تمامي مشکلات جنسيتي و طبقاتي نيز حل خواهد شد.  با اين همه، درست در نخستين روزهاي پس از پيروزي انقلاب، و حتي پيش از تصويب قانون اساسي، انقلابيون حاکم با لغو قانون حمايت خانواده، و پس از آن با اعلام اجباري شدن حجاب در ادارات دولتي، نگراني وسيعي ميان زنان، حتي زنان مذهبي به وجود آوردند . نخستين اقدامات دولت جديد که به غير از حق راي ، تقريبا تمامي حقوقي که زنان در دوران پهلوي به دست آورده بودند باز پس مي گرفت، با اعتراضاتي از سوي زنان سکولار مواجه شد اما چون در روند اعمال سياستهاي مدرنيزاسيون، بحث پيرامون حقوق  ياد شده، عمدتا از بالا و از سوي نخبگان پيگيري شده بود و نتوانسته بود در قدرتمند کردن زنان عادي و به ويژه زنان مذهبي نقش چنداني داشته باشد، اين اعتراضات حمايت بخش عمده زنان را جلب نکرد. ضعف جنبش مستقل زنان و اختلافات فراوان ميان گروههاي سياسي بر سر اولويت دار بودن يا نبودن مساله زنان در مقابل مساله امپرياليسم و استبداد نيز عامل ديگري بود که اعتراضات زنان را کمرنگ و تا حدود زيادي بي اثر ساخت . حذف وسيع گروههاي مخالف سياسي در سال 60 که شامل گروههاي زنان سکولار نيز مي شد، صداي اعتراضات آنها را براي حداقل يک دهه به خاموشي کشانيد. آغاز جنگ ميان ايران و عراق که امنيت و استقلال ملي را براي 8 سال تبديل به يک مساله اساسي کرد نيز در ناديده گرفتن همه مسائل ديگر به جز مساله تماميت ارضي و استقلال نقش بزرگي داشت. با اين همه مبارزه زنان ايراني در به چالش کشيدن قوانين موجود، هيچگاه به خاموشي نگراييد. اين مقاله، کوششي است براي بازشناسي تاريخي- حقوقي روندهايي که طي آن زنان از گروههاي مختلف در مبارزه با قوانين ناتوان کننده، نه تنها خود به قدرتمندي رسيدند بلکه سعي در قدرتمندکردن  زنان ديگر کردند. در اين بررسي ابتدا نگاهي خواهيم داشت بر ابتکارات و استراتژي هاي زنان و تاثير آن بر تحولات حقوقي در دوره هاي مختلف و پس از آن مروري خواهيم داشت بر گفتمانهاي حقوقي که از دل اين استراتژي هاي ساخته شده اند و نيز گفتمانهايي که از بعد از انقلاب 1357 تاکنون که زندگي زنان را تحت تاثير قرار داده اند و قوانين، سياستها و رويه هايي که بر قدرتمندي يا بي قدرت ساختن آنها تاثير گذاشته اند. تذکر اين نکته لازم است که مانند هر بافت اجتماعي ديگري، گفتمانهاي زنان در مورد مسائل حقوقي و استراتژي هاي آنها، تا حدود زيادي از شرايط تاريخي، سياسي و اجتماعي دوره هاي مختلف پس از انقلاب متاثر بوده است. 

 براي نوشتن اين مقاله، علاوه بر استفاده از منابع موجود کتابخانه اي و مرور وسيع نشريات زنان، با سیزده نفر از فعالان مسائل زنان که در تحولات حقوقي سالهاي پس از انقلاب نقش جدي داشته اند مصاحبه عمیق شده است. تمامي اين مصاحبه ها در تابستان و پاييز 1386 انجام شده است.

متن کامل مقاله در فرمت پی دی اف را ازاینجا دانلود کنید.

 
  Copyright ©2008, meydaan.com. All rights reserved.