یک شب گرم زمستانی؛ گزارش کامل نخستین شب منشور
 تاریخ: 5  بهمن  1386  میدان زنان

هیچیک از اعضای گروه هماهنگی طرح منشور زنان فکر نمی کردند با وجود سرمای شدید و یخبندان، این تعداد از فعالان جنبش زنان از نخستین شب منشور استقبال کنند. حدود 150 نفر از فعالان جنبش، شب 23 دی ماه در سالن اجتماعات یکی از مجتمع های مسکونی تهران گردهم آمدند تا بگویند و بشنوند و ببینند آنچه در یک سال گذشته بر منشور رفت و آنچه خود یا گروهشان در یک سال گذشته انجام داده بود را بگذارند در سبد منشور تا خواسته ها، اولویتها و راه حلهای زنان سنگین تر و عمیق تر شود برای رسیدن به یک متن پیش نویس.

عکس:

آنچه می خوانید، خلاصه ای از سخنرانی ها و برخی از بحثهای مطرح شده در جلسه ای است که از ساعت 5 عصر شروع شد و حدود 10 شب به پایان رسید.  خلاصه برنامه و موضوع سخنرانی ها را می توانید در اینجا بخوانید.

 گزارش فعالیت یک ساله طرح منشور زنان


در آغاز برنامه، زهره معینی، عضو گروه هماهنگی منشور و مدیر موسسه زنان و کودکان رهیاب، گزارش فعالیتهای یک ساله منشور زنان را چنین ارائه داد: اولین فراخوان تدوین منشور در تاریخ نوزده دی ماه 1385 توسط 28 نفر از فعالان جنبش زنان منتشر شد و طی آن از گروه های متنوع در جنبش زنان دعوت به عمل آمد تا در تدوین اهداف و چشم انداز منشور گرد هم آیند. حاصل این دعوت تشکیل سه جلسه عمومی مرکب از نمایندگان گروه ها بوده است که طی آن "گروه هماهنگي موقت" انتخاب و با در نظر گرفتن نکات طرح شده در جلسات عمومی،موظف به تدوین پیش نویس فرایند منشور و انجام  مراحل مقدماتی پیشبرد طرح منشور گردید.

وی افزود: گروه هماهنگی موقت پس از سه ماه کار جمعی، برگزاري 6جلسه داخلي و انجام چهارمباحثه گروهي ، پيش نويس فرايند تدوين منشور زنان را در 22 خرداد 86 از طریق سایت ها و ارسال گسترده ایمیلی بین 900 نفر  توزیع کرده و از فعالان زن گروه ها و اقشار مختلف درخواست کرد تا نظرات اصلاحی خود را در مورد پیش نویس فرایند منشور به اعلام کنند.

معینی ادامه داد: پس از آن در جلسات بعدی گروه هماهنگی موقت ، مقرر گردید تا از زنان فعال در گروه های  مختلف اعم از افراد شرکت کننده در جلسات منشور و نمونه هایی از سایر گروه ها - که مشارکت آنان در تدوین منشور ضروری است-  دعوت گردد تا طی شرکت در جلسات متمرکز گروهی و توجیه حضوری پیش نویس، پیشنهادات آنان جمع آوری و در متن نهایی وارد شود. به جز تعداد زیادی از محققان، حقوقدانان و فعالان جنبش زنان، در مجموع نظرات 8 سازمان غیردولتی، اعضای چهار کمپین یا گروه در جنبش زنان، برخی از اعضای چهار حزب، زنان فعال در پنج استان، گروهی از رسانه ها و روزنامه نگاران در مورد فرایند منشور گرفته شد.

وی گفت: در مجموع با بیش از 150 نفر از فعالان جنبش زنان به طور فردی و گروهی درباره طرح منشور گفت و گو شد و موافقت یا تایید آنها اخذ گردید. همچنین در این فرایند بسیاری از آنان نظرات خود را درباره پیش نویس فرایند ارائه دادند. بر اساس این نظر خواهی تغییراتی جزئی در پیش نویس فرایند منشور پدید آمد. جمع بندی نهایی این نظرات در جلسه هفتم گروه هماهنگی موقت انجام گردیده و مقرر شد بر اساس فرایند موجود ساختار متناسب با آن طراحی گردد.

زهره معینی ادامه داد: بر اساس جمع بندی نظرات فوق ، در جلسه نهم گروه هماهنگی موقت که در مهر 1386 تشکیل گردید ، پیشنهاد شد  تا اولین مراحل اجرایی تدوین منشور با تشکیل گروه های کار که به صورت موقت و در سطح حداقلی پیش بینی شده اند آغاز گردد و بر اساس نیازهای عملی و به صورت تدریجی  ساختار اجرایی طرح منشور، نهایی شود. به این ترتیب برای اجرایی تر شدن کار بنا شد که با کمک گروهی از فعالان شهرستانی و نیز صاحبنظران و فعالان حوزه های مختلف مربوط به زنان، خطوط کلی مشکلات، خواسته ها، راه حلها و چشم اندازهای زنان مشخص شود.

وی گفت: در پاییز 86، گروه کار تحقیق محلی برای جمع آوری مشکلات، خواسته ها، راه حلها و چشم اندازهای زنان در چهار استان فارس، مرکزی، خراسان رضوی، گلستان و تهران تشکیل شد که اعظم خاتم در پانل منشور و مطالعات زنان، گزارش مفصل آن را ارائه خواهد کرد.

معینی در پایان گفت که به موازات کار گروه تحقیق محلی، در سطح ملی و در حوزه مشارکت سیاسی، حقوق مدنی زنان و زن و صلح، میزگردهایی با حضور صاحبنظران و فعالان هر یک از این حوزه ها برای تعیین خطوط کلی خواسته ها، راه حلها و چشم انداز تشکیل شد که به ترتیب فاطمه صادقی، فریده غیرت و مینو مرتاضی گزارش های این سه میزگرد را در پانل های مختلف ارائه خواهند داد. لازم به ذکر است که میزگردهای زن و اقتصاد، خشونت علیه زنان، زن و سلامت ، زن و آموزش و حقوق شهروندی در حال برنامه ریزی است و به زودی برگزار می شود. همینجا باید از طرف گروه هماهنگی از مجله زنان و خانم شرکت که مکان و امکانات خود را برای برگزاری میزگردها دراختیار ما گذاشتند تشکر کنم.

در آنجا که ایستاده اید از منشور چه می خواهید؟


شادی صدر، عضو گروه هماهنگی منشور، پانل جنبش زنان و منشور را با این صحبتها شروع کرد: طرح منشور زنان از دل جنبش زنان در ایران بیرون آمده و ما ساعتها و ساعتها حرف زده ایم درباره اینکه این منشور چگونه نوشته شود که از دل خود ما بیرون آمده باشد نه منشوری باشد که از بالا برای ما نوشته شده باشد و نه اینکه آن را در کشورهای دیگر نوشته باشند، بنابراین فکر کردیم خوب است برنامه امروز را هم با جنبش زنان شروع کنیم؛ در واقع منشور، درباره خواسته های زنان، مطالبات آنها، چشم انداز آنها برای آینده و آن چیزی است که برای دخترانشان می خواهند؛ حتی اگر آن چیزی نباشد که بتوانند در امروزشان برای خودشان به دست بیاورند و دقیقا به همین دلیل است که جنبش زنان با منشور اشتراکات زیادی دارد چون جنبش زنان هم از خواسته های زنان حرف می زند. دوستانی که در این پانل هستند هر کدام از زاویه کمپین، فعالیت یا ابتکاری که در یک سال گذشته با آن درگیر بوده اند و از آن زاویه خواسته های زنان را بسط و گسترش و تعمیق داده اند، صحبت خواهند کرد و در نهایت ما خیلی خوشحال خواهیم شد اگر به ما بگویند از جایی که ایستاده اند، می خواهند چه خواسته ای و چگونه حتما در منشور زنان منعکس شود.

پیشنهاد قراردادی شدن ازدواج


پس از آن فریده غیرت، حقوقدان، در گزارشی از میزگرد حقوق خانواده در منشور گفت: در طول یک سال گذشته، فعالیتهای زنان در جامعه در همه حوزه ها حرکتهای جدیدی را آغاز کرده، پیام جدیدی را داده و دیدها را به خودش معطوف کرده؛ چه در عرصه جامعه، چه در عرصه خانواده ها و چه حتی در دادگاه ها.

وی افزود: "تدوین یک منشور برای زنان موجودیت جنبش زنان را تثبیت می کند و فرایند شکل گیری آن به ما می آموزد چگونه در عین اختلاف و تفاوت کنار هم بنشینیم، یکدیگر را بشنویم و رشد کنیم" و این همان چیزی است که در طول یک سال گذشته شما انجام داده اید که با وجود اختلاف نظرها کنار هم نشسته اید، حرف هم را شنیده اید و نظر خود را بیان کرده اید.

غیرت گفت: در مورد بخش حقوقی منشور زنان و به خصوص حقوق خانواده چند جلسه داشته ایم که در آن از خانمها شیرین عبادی، اشرف گرامی زادگان، رزا قراچورلو و اینجانب دعوت شده بود که متاسفانه موفق به زیارت خانم عبادی علیرغم قولی که داده بودند نشدیم.

وی ادامه داد: ابتدا در این جلسات این سئوال مطرح بود که چه کسی باید این کار را انجام دهد؟ آیا اصولا نمایندگی و صلاحیت انجام این کار را داریم؟ و باید مبتنی بر چه اصولی باشد؟ و زمانش مناسب است؟ در مورد زمانش باید صادقانه گفت که بسیار هم دیر شده است. اگر همین فردا آقای رییس چمهور فرضی بیاید و بگوید خیلی خب ما همه حرفهای شما را قبول داریم بیاورید و بگویید که چه می خواهید، هیچ چیزی برای ارائه کردن نداریم. یا اگر فردا قوه مقننه بگوید خیلی خب، آنچه را که به عنوان حقوق زنان می خواهید و تدوین کرده اید بیاورید، ما چیزی نداریم. بنابراین باید عجله کنیم در تهیه و تدوینش. اما اینکه ما نمایندگی داریم یا نه، می توانیم بگوییم ما می توانیم این نمایندگی را خودمان به خودمان بدهیم. مگر نمایندگان مجلس نماینده همه افکار و عقاید همه اقشار هستند؟ قطعا اینطور نیست اما خب چاره ای هم نیست. ما هم به علت تجربه ای که داشتیم، تصمیم گرفتیم قدم در این راه بگذاریم. در چند جلسه ای که گروه حقوق خانواده داشت که هنوز هم ادامه دارد ابتدا تصمیم گرفتیم بررسی کنیم که ما چه می خواهیم و منشور زنان باید مبتنی بر کدام اصول باشد. ابتدا با توجه به مطالعات کشورهای دیگر و منشور های آنان، و با در نظر گرفتن شرایط خاص مملکت خودمان را ازنظر اقلیمی، سنتی ، اعتقادات مذهبی، قومیتها و شرایط سیاسی به دنبال نقطه مشترکی به عنوان پایه گشتیم. پیشنهاد کردیم اعلامیه جهانی حقوق بشر را به عنوان مبنای کارمان قرار دهیم. البته نظرات متفاوتی در جلسه درباره قوانین اسلام و موازین حقوق بشر بود اما اعتقاد شخصی من این است که قوانین اسلام آنچنان مغایرتی با موازین حقوق بشر ندارد.

وی افزود: بعد آمدیم روی قوانین خانواده و البته قوانین کیفری در باب دیگری مورد بحث قرار خواهدگرفت. در قوانین خانواده ابتدا از مبحث ازدواج شروع کردیم و بحثهای مربوط به نامزدی، شرایط ازدواج و... را مورد بررسی قرار دادیم. در مورد ازدواج فکر کردیم که درست است ازدواج را مثل بقیه عقود یک قرارداد بدانیم و وقتی قرارداد دانستیم، تبعا مساله ریاست خانواده در آن حذف می شود، تبعا دیگر مساله اینکه یکی نفقه بدهد و یکی نفقه بگیرد وجود نخواهد داشت و در این قرارداد شروطی را تعیین می کنیم که برای زن و مرد لازم الاجراست. مساله حضانت را معتقد هستیم که باید به مادر داده شود چون مادر هست که فرزند را در وجودش پرورش می دهد و تعلیم و تربیت او باید به مادر داده شود مگر اینکه او بعدا این حق را به دلایلی بخواهد از خود سلب شود. مساله مهریه را مورد بحث قرار دادیم والبته باتوجه به اینکه حدود 80 درصد زنان ایرانی خانه دار هستند، نمی توانیم آن را فراموش کنیم چون باید پناهی برای زنها وجود داشته باشد اما با سیر صعودی مهریه به شدت مخالف هستیم و باید طوری این قوانین تنظیم شود که با آن مقابله شود. هنوز به مبحث طلاق نرسیده ایم و جلسات ادامه دارد.

این حقوقدان در خاتمه گفت: در نهایت حاصل کاری که در این میزگرد چند نفره انجام شده یک سند چند صفحه ای حاوی پیشنهادات ما برای منشور است در حوزه حقوق خانواده که درباره آن پیشنهادات همه باید نظر بدهند؛ نه فقط حقوقدانها بلکه فعالان جنبش زنان، گروههای اجتماعی مختلف و زنان عادی. بنابراین این فقط یک گام اولیه کوچک است برای نوشته شدن پیش نویس.

 دستاوردهای کمپین یک میلیون امضا  


سوسن طهماسبی، عضو کمیته روابط عمومی کمپین یک میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض آمیز درباره دستاوردهای این کمپین چنین گفت: کمپین یک میلیون امضا حدود یک سال و چهار ماه پیش، در 5 شهریور 1385، پشت درهای بسته موسسه رعد اعلام موجودیت کرد. این کمپین دو هدف اصلی داشت، یکی آموزش و دیگری تغییر قوانین تبعیض آمیز علیه زنان. هدف آموزش را با روش جدید آموزش چهره به چهره که در واقع برای جنبش های اجتماعی در این سطح گسترده روش جدیدی بود به کار برد. در این روش داوطلبان کمپین در همه فضاهای عمومی از تاثیر منفی قوانین تبعیض آمیز بر زندگی زنان با زنان و مردان حرف می زنند. افرادی که می خواهند از این روش استفاده کنند باید دوره ای را بگذرانند که تا به حال کمپین از طریق کارگاههای کمیته آموزش بیش از 1000 نفر را در سراسر کشور آموزش داده که در این یک سال و چهار ماه دستاورد خیلی بزرگی بوده است. ما می توانیم بگوییم به طور رسمی 1000 نفر برای کمپین در ایران دارند فعالیت می کنند و این غیر از کسانی است که به شکل غیر رسمی در میهمانی ها یا جمع های خودشان فعالیت می کنند و ما آمار آنها را نداریم.

وی افزود: هدف دیگر کمپین تغییر قوانین از طریق جمع آوری امضا و ارسال آن به نمایندگان مجلس یوده است. قصد ما این بود که بعد از جمع آوری یک میلیون امضا این امضاها را به مجلس ارائه دهیم و با آنها وارد گفت و گو شویم.

طهماسبی گفت: شاید بزرگترین دستاورد کمپین در این یک سال و چهار ماه، عمومی کردن گفتمان مطالبات زنان در سطح جامعه بوده است. من اصلا نمی خواهم بگویم این تاثیرات تنها به دلیل کار کمپین بوده، قطعا فعالیت کنشگران کمپین بر فعالیت زنهایی که سالهای سال در این زمینه کار کرده اند، تکیه کرده اما در هر صورت در این یک سال و چهار ماه این مطالبات خیلی عمده شده است؛ هم در توده مردم و هم در بالاترین سطوح تصمیم گیری. کمیپن درواقع یک کاتالیزور برای عمومی کردن این بحث بوده است. حتی اگر کمپین فردا متوقف شود فکر می کنم کمپین در این زمینه به هدف خودش رسیده که همه دارند درباره مساله زنان صحبت می کنند. این مجلس دارد چهار سالش را تمام می کند اما فقط از یک سال پیش شروع به صحبت درباره مساله زنان کرد و می بینیم که در نتیجه همین کارها، بحث ارث در مجلس مطرح می شود.

وی ادامه داد: یک دستاورد بزرگ دیگر کمپین هم حضور پر شور جوانان در کمپین بوده که باعث شده تا این حد عمومی شود. ما هیچوقت فکر نمی کردیم این کمپین اینقدر گسترده شود. و من شخصا این را دستاورد بزرگ این حوانان می دانم که به خاطر روابط اجتماعی شان، آمادگی شان برای مشارکت در یک فعالیت مثبت به منظور تغییر جامعه شان از این کمپین استقبال کردند. در واقع آرمانهای انقلاب را این جوانها درونی کرده اند؛ چه از قصد بوده و چه نبوده. و حاضرند برای محقق شدند این آرمانها هزینه بپردازند همانجور که می بینیم هر روز جوانهای ما را به خاطر مطالبات حقوقی زنان به زندان می اندازند و اینها مقاومت می کنند و حاضرند این هزینه ها را بپردازند.

وی گفت: یکی از دستاوردهای دیگر کمپین جذب گروههای فکری مختلف حول محور حداقلی تغییر قوانین بوده است و ما می بینیم که زنهای مذهبی کنار زنهای سکولار دارند برای این خواسته حداقلی فعالیت می کنند و این یکی از دستاوردهای جنبش زنان به طور کلی می باشد چون ما این پدیده را ما در گروههای مختلف جنبش زنان هم می بینیم.

طهماسبی همچنین افزود که کمپین فعالیتش را به طور رسمی دارد در 15 استان پیش می برد. در تهران 13 کمیته داریم که دارد فعالیت را پیش می برد و کار کمیته ای است و باعث می شود کمپین یک ساختار افقی به خودش بگیرد که رهبری ندارد و هرمی کار نکرده و تا حدی که امکانش هست کارمان را مشارکتی پیش برده ایم اما نحوه کار استانها را خودشان تعیین می کند.

وی گفت: از وقتی شروع به کار کردیم 41 نفر مستقیما دررابطه با کمپین بازداشت شدند. به ما هیچ مکانی برای جلسه و کنفرانس و... نمی دهند. به ناچار مجبوریم در خانه هایمان جلسه بگذاریم که جلوی این جلسات را هم می گیرند. دیروز هم در خانه خانم خدیچه مقدم یک گردهمایی برای تسلیت گفتن به ایشان بود که ایشان هم احضار شدند و در نهایت نگذاشتند این جلسه برگزار شود.

این عضو کمپین یک میلیون امضا در پایان اعلام کرد: علیرغم همه فشارهایی که به ما وارد شده کار ما قانونی است و ما به این کار ادامه خواهیم داد. چون ما از خواسته های حداقلی خود که می خواهیم در چارچوب قوانین کشور خودمان به عنوان یک انسان کامل شناخته شویم کوتاه نمی آییم. اما این فشارهای امنیتی بر زنان، مسائل امنیتی را هم زنانه می کند و این هم یک دستاورد بزرگ است. یعنی همانطور که هزینه می پردازیم، بر دستگاههای امنیتی هم اثر می گذاریم.

علیه سهمیه بندی: حق دسترسی برابر و بدون تبعیض به آموزش عالی

 

وحیده مولوی، عضو کمیسیون زنان دفتر تحکیم وحدت درباره سهمیه بندی جنسیتی دانشگاهها و فعالیتهای این کمیسیون چنین گفت: روند رو به فزونی ورود دختران به دانشگاهها از سال 77 به بعد، ترسی را در دل سیاستگذاران انداخت و در فروردین 82 رییس وقت سازمان سنجش از گذاشتن سقف 50 درصدی برای دختران در بعضی از رشته ها صحبت کرد و بعد از حرفهای ضد و نقیص بود که این طرح در مجلس مطرح شد. دلایل مختلفی از سوی نماینده ها مطرح شد که یکی از جالبترین آنها این بود که بعضی از رشته ها قداست جنسیتی دارند و نباید دختران وارد آن بشوند و بهتر است در رشته هایی درس بخوانند که ارتباط با کار خانه داری داشته باشد. با صحبتهای مطرح شده از سوی مسئولین، کمیسیون زنان دفتر تحکیم وحدت به عنوان یک تشکل دانشجویی که می تواند صدای اعتراض دانشجو باشد و خواسته های دانشجوها را بهتر می شناسد شروع به تحقیق در مورد این طرح کرد که آیا واقعا این سهمیه بندی اعمال شده یا نه، این طرح در مجلس قرار است به کجا برسد و در نهایت دست به انجام یکسری اقدامات اعتراضی زد. حدود یک سال ما روی این طرح کار کردیم. جلساتی با حضور حقودانان و جامعه شناسان در دانشگاهها برگزار کردیم و سایتی هم در این زمینه راه انداختیم. بعد از یک سال سایت میدان زنان و شبکه وکلای داوطلب برای تحقیقات در این زمینه به ما پیشنهاد همکاری دادند و ما هم پذیرفتیم. طی آماری که از دانشگاهها به دست آوردیم فهمیدیم در بیشتر رشته ها سهمیه بندی اعمال شده است. مثلا در رشته فیزیک دانشگاه علم و صنعت تا سالهای پیش حدود 90 درصد ورودی ها دختر بودند اما امسال به یکباره این درصد رسید به 50 درصد: 13 نفر دختر، 13 نفر پسر. یا در رشته دندانپزشکی دانشگاه اصفهان دخترها با رتبه های حدود 300 قبول شده اند و پسرها با رتبه های حدود 600. وقتی این اطلاعات را کسب کردیم، به سازمان سنجش حضورا مراجعه کردیم و آنجا به طور غیر رسمی به ما اعلام کردند سهمیه بندی در همه رشته ها انجام شده، به این صورت که یک سقف 40 درصدی برای پسرها و یک سقف 40 درصدی برای دخترها در نظر گرفته شده و بقیه اش بنا به رتبه هایی که افراد می آوردند. بنابراین اجازه نداده اند در هیچ رشته ای کمتر از 40 درصد پسر پذیرفته شود. در بخش بعدی کار در سایت میدان زنان و سایت کمیسیون فراخوانی دادیم برای شناسایی کسانی که به دلیل دختر بودن، با توجه به رتبه شان قبول نشده اند. افرادی آمدند و شکایت کردند و طبق آنها دیدیم دخترانی به خصوص در رشته های پزشکی رتبه های خیلی بالایی داشته اند در رشته های پزشکی تهران و شهرستانها قبول نشده اند در حالی که باید طبق آمار سالهای گذشته حتما قبول می شدند. بنابراین به این نتیجه رسیدیم که سهمیه بندی اعمال شده، بدون اینکه از مسیر مجلس بگذرد و قانونی شود.

مولوی افزود: اما چیزی که ما از منشور می خواهیم این است که امروزه یکی از مهمترین مباحثی که در مساله زنان وجود دارد تحصیلات و آموزش زنان است. ما انتظار داریم در طرح نهایی منشور زنان، حق دسترسی برابر زنان به آموزش در کلیه مقاطع تحصیلی به ویژه مقطع آموزش عالی گنجانده شود و بخواهیم که هیچگونه تبعیضی در این زمینه وجود نداشته باشد.

جنگ همیشگی ادامه خواهد یافت؟

پس از به پایان رسیدن سخنرانی های بخش اول پانل جنبش زنان و منشور، در بحث گروهی، فاطمه فرهنگخواه با اشاره به صحبتهای فریده غیرت درباره مهریه گفت: ما موارد زیادی داریم که زنان چهار سال، پنح سال در راهروی دادگاهها در رفت و آمد هستند و امکان گرفتن طلاق برایشان پیش نمی آید چون می خواهند مهریه یا نفقه و... را بگیرند. من خودم همیشه توصیه ام این است که ما نمی توانیم ازدواج را به سبک سنتی انجام دهیم و زندگی مان به سبک مدرن باشد. اگر می خواهیم مدرن باشیم باید از همان ابتدا شروطی را بگنجانیم که قابل اجرا باشد که اولینش هم به نظر من حذف مهریه است. اما از آن طرف امکان استفاده از دارایی هایی که بعد از ازدواج کسب می شود باید باشد. می خواهم خواهش کنم ما به هر حال در منشور زنان این نکته را در نظر بگیریم. اگر ما همچنان بخواهیم بر مهریه، نفقه و... تاکید داشته باشیم، این جنگی که همیشه بوده، همچنان ادامه خواهد داشت.

 صلح در ویترین


مینو مرتاضی نخستین سخنران بخش دوم پانل جنبش زنان و منشور بود که گزارش میزگرد قسمت مربوط به صلح در پیش نویس منشور را چنین ارائه داد: خوشحالم از آن زمان که با  حمله آمریکا به عراق زمزمه ای از سوی جمع هماندیشی فعالان جنبش زنان آغاز شد که ما رفتیم جلوی سازمان ملل و بعد گروه هماندیشی یک تظاهرات صلح در زمان حمله اسراییل به لبنان داشتند و بعد هم یک سمینار صلح، تا امروز، صلح در ویترین قرار گرفته و همه گروههای حقوق بشری و سیاسی از صلح حرف می زنند. برای بخش مربوط به صلح منشور زنان میزگردی داشتیم با شرکت خانمها نیره توکلی، فاطمه گوارایی، الهه رستمی، فریده ماشینی، فخرالسادات محتشمی پور و من در دفتر مجله زنان. سئوالهایی که مشخصا در این نشست مطرح شد تعریف صلح از دیدگاه نحله های فکری مختلف زنان، مشکلات بر سر راه جامعه ایرانی برای رسیدن به صلح و ثبات و راه حلهای زنان برای رسیدن به صلح بود. آنچه در این میزگرد جالب بود که علیرغم اینکه در تعریف تئوریک صلح شرکت کنندگان همخوانی داشتند و صلح را نه به معنای "نه جنگ" بلکه به خودی خود و اصالتا وضعیتی مستقل و اصیل تلقی می کردند و آن را یک کنش منطقی و عقلانی می دیدند اما راهکارها و رویکردها به مقوله صلح تفاوتهایی داشت آنجه از دل این میزگرد بیرون آمده به عنوان اینکه در منشور زنان گنجانده شود اینهاست: تعهد به عدم خشونت با خود و با دیگران، تعهد به صداقت با خود و دیگران، تعهد به حفظ استقلال سیاسی، فرهنگی و هویتی خود، تعهد به پاسخگویی به عملکرد و اقدامات خود در جامعه.

برنامه های فوروم مادران صلح


لیلی فرهادپور، مسئول روابط عمومی گروه مادران صلح، درباره فعالیتهای این گروه گفت: هسته اولیه گروه، تابستان امسال شکل گرفت. مادران صلح گروهی مستقل و غیرانتفاعی است که در راستای اهداف بیانیه اعلام موجودیت و فعالیت می کند. فعالیت های این گروه به صورت "فوروم" خواهد بود. مادران صلح در تاریخ 13آبان 86 با انتشار بیانیه ای در نشست مطبوعاتی کانون مدافعان حقوق بشر اعلام موجودیت کرده است.

وی با خواندن بخشهایی از بیانیه اعلام موجودیت گروه مادران صلح تعریف این گروه از صلح را "اعتراض به هرآنچه امنیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ما را تهدید کند" دانست.

فرهاد پور افزود: نامه ای به مسئولین نظام با این تیتر که "صلح را در دستور کار خود قرار دهید" از جمله فعالیتهای ما بوده که تعداد 521 مادر ایرانی طرفدار صلح، طی نامه سرگشاده ای از مسئولین و مدیران کشور خواسته اند تا صلح را در دستور کار خود قرار دهند. این مادران شامل اقشار مختلف جامعه خانه دار، نویسنده، پزشک ، معلم، مدرس، محقق، هنرمند و کارمند هستند از این نامه سرگشاده 300 نفر دیگر نیز حمایت کرده اند و جمع آوری امضا برای حمایت از این نامه ادامه دارد. جالب است که 60 درصد امضاها متعلق به زنان خانه دار بوده است. برنامه های آینده این گروه نامه به شورای امنیت، نامه به مردم ایران و نشست صلح است که همه را به شرکت در فورومهای آن دعوت می کنیم.

مشارکت سیاسی، ابزار تغییر قوانین


فریده ماشینی، عضو مجمع زنان اصلاح طلب و مسئول کمیسیون زنان جبهه مشارکت سخنران بعدی بود که اظهار داشت: می خواهم مجموعه فعالیتهایی را که زنانی تحت عنوان "زنان اصلاح طلب" در این مدت یک سال بهش پرداختند و در عمل محورهایی از آن که می توان در منشور به آن توجه کرد را بیان کنم. این مجموعه با این اعتقاد که مشارکت سیاسی ، حق زنان است وجامعه به توسعه نمی رسد مگر اینکه مشارکت سیاسی زنان محقق شود و افزایش مشارکت سیاسی زنان ابزاری است برای اینکه توجه بیشتری نسبت به مساله زنان در جامعه ایجاد شود،  کار خود را شروع کرد. مرجله اول، حساس سازی مجموعه نیروهای سیاسی اعم از احزاب و نیروهای سیاسی فعال بود که تحت عنوان ائتلاف اصلاح طلبان شناخته می شوند، مرجله بعدی توانمند سازی زنان عضو احزاب سیاسی بوده و بحث سوم متشکل کردن زنانی که که با این گرایش سیاسی می توانند دور هم جمع شوند بود که در نهایت تشکلی تحت عنوان "مجمع زنان اصلاح طلب" تشکیل دادند که در یک سال گذشته به شکل شتابان کارهایش را انجام داده است.

وی افزود: در قالب احزاب سیاسی نیز این گروه از زنان سهمیه 30 درصدی در احزاب را به خصوص در حزب مشارکت پیگیری کردند، توانمند سازی زنان عضو این احزاب و منصوب شدن زنانی به عنوان روسای شاخه های بعضی از احزاب سیاسی، معاون دبیرکل، روسای کمیسیونها و شاخه های مختلف، نوشته شدن منشور زنان برای برخی از این احزاب و تشکیل کمیسیونهای مسائل زنان و تشکیل شاخه های زنان به منظور هماهنگ کردن زنان درون احزاب سیاسی و توانمند سازی آنها برای حضور در انتخابات، فعالیتهای دیگر بود.

ماشینی توضیح داد: بخشی از این حرکت برای انتخابات آبنده مجلس تعریف می شود ولی همه آن نیست و دورنما، افزایش مشارکت سیاسی است. این جمع اعتقاد دارد هر حرکتی را بخواهیم در کشور انجام دهیم نیاز داریم زنان توانمند و حساس به مساله جنسیت در سیاست حضور داشته باشند تا بتوانند در تغییر قوانین، رویکردها و ساختارها نقش داشته باشند. این گروه از زنان با توجه به اینکه اعتقاد داشتند باید به مساله مشارکت سیاسی به عنوان یک ابزار نگاه کرد، تلاش کردند بتوانند با عجین کردن این مقوله با مسائل اجتماعی زنان، سیاسیون را از نزدیک با واقعیات درگیر کنند. این گروه از زنان تلاش می کنند با یک نگاه مستقل زنانه به مقوله سیاست نگاه کنند و خیلی جدی خود را با مسائل عینی زنان مثل سهمیه بندی جنسیتی در دانشگاهها، لایحه حمایت خانواده، جنبش زنان در ایران، ورزش زنان در ایران، رفتن زنان به استادیومها، خشونت علیه زنان  و... درگیر کردند.

وی ادامه داد: آخرین بحثی که این گروه از زنان بیشتر خود را با آن درگیر کرده اند بحث نواندیشی دینی بود. برای جلوگیری از پارادوکس هویتی در زنان کشور تحت عنوان حفظ هویت دینی و ملی و هویت جدید جنسیتی، نیاز هست به این مساله که به موضوع زنان و مبحث دین و نواندیشی دینی توجه داشته باشم و پاسخ بسیاری از سوالات در کشور ما در دین جستجو می شود. و اگر نخواهیم تلاش کنیم این قرائت جدید از دین را متداول کنیم باید زنان بین دو انتخاب سرگردان شوند. و از طرفی موضوع دین و سیاست در کشور ما به شدت در هم تنیده است. تلاش زیادی را در این زمینه با ارتباط با علما، مطالعات خودمان، جمع آوری آرا مردان نواندیش دینی شروع کرده ایم.

فریده ماشینی در پایان گفت که از طرف این جمع، آنچه لازم است در منشور دیده شود را من می توانم در این محورها خلاصه کنم: توجه به عرصه های مختلف حقوق زنان از جمله حق مشارکت سیاسی و توجه به اهمیت این حوزه و تاثیر و تاثیرش در حوزه های دیگر، توجه به دین به عنوان یک عنصر اثر گذار در زندگی زنان کشور و تاثیر و تاثر سیاست در زندگی زنان و به عکس، زندگی زنان در امور سیاسی، و اینکه تغییرات غالبا باید از عرصه سیاست عبور کند و نمی توانیم از اهمیت آن اجتناب کنیم.

ضمانت اجرای این حرفها!

در بحث گروهی این بخش از پانل جنبش زنان و منشور، مهدیه گلرو، عضو کمیسیون زنان دفتر تحکیم وحدت با اشاره به صحبتهای ماشینی گفت: شاخه زنانی که در احزاب اصلاح طلب تشکیل شده نقش یک پیرو را دارد یعنی هر جا مردان می خواهند از آن استفاده می کنند. چون اگر این شاخه ها کارکردی داشتند حداقل احزاب اصلاح طلب کاندیداهای زن بیشتری را معرفی می کردند. این شاخه های زنان که فقط زنان در آن کار می کنند باعث می شود مردان هیچوقت نفهمند که می توانند بخشی از جنبش زنان باشند و برای زنان کار کنند.

سوسن طهماسبی نیز این سئوال را از زنان اصلاح طلب مطرح کرد که : ضمانت اجرای این حرفها چیست؟ بخشی از حق من به عنوان یک شهروند نادیده گرفته شده چون من حق انتخاب شدن ندارم. از طرف دیگر بارها به ما گفته شده به اصلاح طلبها رای بدهید ولی من می خواهم بدانم ضمانت اجرا چیست که اگر ما بخواهیم به اصلاح طلبها رای بدهیم، خواسته های زنان را مطرح کنند و برایش هزینه بدهند. من ممکن است تصمیم بگیرم به یک فرد راست رای بدهم که به خاطر قدرتی که دارد حداقل یکی از خواسته های ما را محقق کند؛ چه ضمانتی هست که اصلاح طلبها از فعالان جنبش زنان حمایت کنند؟

سارا کرمانیان، عضو گروه میدان زنان نیز  راجع به لزوم قرائت جدید در دین گفت: برای اکثریت فعالان جنبش زنان، گشتن و جستجو کردن در دین، برای اینکه خواسته های خود را در آن قرار دهند تناقض بزرگتری است چون الان ما به یکسری اصول انسانی معتقدیم و اینکه هی بخواهیم برگردیم در دین برای اکثر زنانی که در جنبش زنان شرکت دارند تناقض هویتی بزرگتری است.

فریده ماشینی در جواب سئوالات و نکات مطرح شده گفت:  ما کمیسیونی تشکیل دادیم تحت عنوان کمیسیون مسائل زنان و مردان هم عضو آن هستند و کارش این است که درباره مسائل زنان کار کند که در بسیاری از موارد نیز به خاطر کار این کمیسیون حزب مشارکت موضع گیری کرده مثلا نسبت به مسائل زنان، مسائل جنبش زنان و دستگیر شدگان جنبش زنان موضع گیری کرده اند که همه اینها برای اولین بار بوده است.

ماشینی همچنین گفت: درباره دنباله مردان بودن، ما آمده ایم تلاش کنیم زنانی داشته باشیم که در این عرصه مردانه وارد شوند، روی پای خودشان بایستند و جریان ساز باشند و این زنان هیچکدام پشت سر مردان حرکت نمی کنند. و اینها هستند که دارند دائما مردان را نسبت به موضوع زنان حساس می کنند و حرف برای گفتن دارند. ما زنانی هستیم که اعتقاد به مساله زنان و جنبش زنان داریم و می خواهیم که در این عرصه بتوانیم مستقل و توانمند وارد شویم. ما داریم از بین شما حرف می زنیم و نماینده مردان در این جا نیستیم.

  وی افزود: هیچکس نمی تواند ضمانت اجرایی برای هیچ چیز بدهد. ما باید فشار را بیشتر کنیم و حرکتمان را قدرتمندتر کنیم تا خودمان برایش ضمانت اجرا ایجاد کنیم. مطالبات و خواسته های ما و قدرت ماست که در اینجا تعیین کننده است.

ماشینی ادامه داد: ممکن است بحث نواندیشی دینی برای خیلی از زنان اصلا به عنوان یک مقوله جدی مطرح نباشد. در حالی که در خیلی از موانع قانونی مربوط به زنان دارد تغییراتی اتفاق می افتد که به نظر من بخش قابل توجهی از آن فشار مطالبات است. اما اگر مقدمات دینی این تغییرات حل شود و گروهی از زنان ، نه الزاما همه زنان، بتوانند این مقدمات را فراهم کنند که مثلا اینطوری نیست که بحث ارث هوایی زنان جزو ضروریات لایتغیر است، این می تواند بلرزد و تغییر در آن هم خیلی سریعتر و بهتر اتفاق بیفتد. در ضمن ما باید با گروههای مختلف زنان تماس برقرار کنیم. زنان ایرانی حتی در سنتی ترین گروههایشان دارند این مفهوم هویت جدید جنسیتی را درک می کنند اما بسیاری از این زنان با مسائل دینی هم به طور جدی مواجه هستند. اگر ما بتوانیم به این برسیم که تعارضی بین دین و هویت جنسیتی وجود ندارد می توانیم گروه وسیعی از توده زنان را با خود همراه کنیم.

 


اشرف گرامی زادگان نیز در مورد بحث ضمانت اجرا گفت: خانمهایی که کاندید مجلس شده اند باید جلسه بگذارند، بگویند برنامه هایشان چیست و اگر نماینده مجلس شدند و به برنامه شان عمل نکردند بهشان فشار بیاوریم که حتما آن را اجرا کنند. اگر غیر از این باشد از اول بهشان رای ندهیم چون بسیاری از اینان زن هستند و پشتشان یک چهره مردانه است و فقط لباس زنانه پوشیده اند.

ما فقط داخل مرزهای خودمان حرکت نمی کنیم

آخرین سخنران پانل جنبش زنان و منشور، محبوبه عباسقلی زاده، عضو کمپین قانون بی سنگسار و فعال جنبش زنان بود که درباره کمپین جهانی توقف قتل و سنگسار زنان چنین گفت:  کمپین قانون بی سنگسار در خرداد 1385 یعنی بعد از گذشت بیست و چند سال از اولین سنگسار ها در ایران به عنوان یک کمپین فمنیستی که توسط جنبش زنان ایران هدایت می شد، شروع به کار کرد. این کمپین موفق شد برای اولین بار با دیدگاه جنسیتی و فمنیستی به موضوع سنگسار نگاه کرده و بحث رجم را در قانون مجازات به چالش فرا بخواند. قبل از آن مخالفت با سنگسار توسط مخالفان جمهوری اسلامی تبدیل به یک مسئله سیاسی شده و  وسیله ای بود برای فشار سیاسی  به حکومت.


وی افزود: بعضی افراد از ما می پرسند که در میان این مشکلاتی که گریبانگیر زنان است چرا رفته اید سراغ سنگسار و مثلا مگر درطول یک سال چند نفر قربانی سنگسار هستند؟ چرا نمی روید سراغ اعدام که قربانیان بیشتری دارد و یا چرا نمی روید سراغ مشکلات روزمره زنان مانند مشکلات ناشی از طلاق و حضانت و غیره.

وی گفت: حدود یک سال و نیم سال پیش، زمانی که ما شروع کردیم به نجات جان قربانیان و محکومین به سنگسار که اولین نمونه آن اشرف کلهری بود ، نظرمان این بود که موضوعی را برای به چالش کشیدن قوانین و حقوق غیر عادلانه و نا برابر زنان انتخاب کنیم که توانایی نمایندگی از شرایط تبعیض آمیز زنان را - چه از نظر حقوق نابرابر و چه از نظر سلطه مرد سالاری بر روابط جنسیتی-  داشته باشد و به عنوان یک موضوع حاد و بحرانی ، برایندی باشد از زنچیره وسیع و به هم تنیده قوانینی مانند سن ازدواج ، نداشتن حق طلاق ، مسئله حضانت اولاد و یا پدیده هایی مانند اعتیاد، فقر و فاصله های فاحش طبقاتی ، ازدواج زودهنگام ، مهاجرت و حتی اگر خیلی جلوتر برویم مسئله حق بدن و بحث سکشوالیتی که این روزها جزومسائل بحث بر انگیز  تئوریهای فمنیستی  است و مکاتب مختلف فمنیستی ایده های متنوعی را در این باره عرضه کرده اند.در این مدت فعالیت های اعضای کمپین قانون بی سنگسار که چه در قالب وکلای داوطلب بودند و چه به صورت فعالین حقوق بشر و چه به صورت حمایتگران و ادوکیت ها، باعث شد که تعدادی از محکومین به رجم که حدودا 14 نفر بودند شناسایی شوند و تعدادی از آنها نجات پیدا کنند یا احکامشان به تعویق بیفتد و حتی چند نفر آنها آزاد بشوند.

عباسقلی زاده ادامه داد: زمانی که ما کمپین قانون بی سنگسار را شروع کرده بودیم صحبت از سنگسار ممنوع و درج اخبار آن در مطبوعات کشور جزو خط قرمز ها بود، اما با تلاش های کمپین ، و به خصوص بعد از سنگسار جعفر کیانی در تابستان سال جاری، بحث سنگسار وارد حوزه گفتگوی اجتماعی شد  و توانست نو اندیشان دینی و بعضی از فقها را به چالش وادار بکند و باعث شود که آنها نظر بدهند و اعلام کنند که که اصولا نظرشان در مورد سنگسار و اصولا حدود چیست. چون زیر ساخت سنگسار روی حدود اسلامی است و حدود بخشی از شریعت است که تغییر آن به سادگی ممکن نیست و همیشه هم گفته می شد که چون منشاء قانون سنگسار بر می گردد  به حدود، بنابراین دست زدن به آن آسان نیست. اما تبدیل مسئله سنگسار به گفتگوی اجتماعی باعث شد که برخی فقها و کارشناسان دینی شروع کنند روی آن بحث کردن و حتی باعث شد که قوه قضاییه که در حال تدوین لایحه مجازات اسلامی بود، چندین جلسه اختصاص بدهد به مسئله سنگسار و در نهایت مبحث رجم را در لایحه بازبینی  بکنند. البته اخیرا متن لایحه  منتشر شده اما خیلی هم مسئله سنگسار را حل نکرده که آن یک بحث دیگر است و حتما باید در فرصت دیگری به آن بپردازیم.

وی همچنین گفت: مجموعه همه این اتفاقات باعث شد که ما احساس بکنیم که کمپین آن قدری که باید در فضای داخلی پیش برود با حداکثر حرکت پیش رفته است . حرکت بعدی تغییر قانون بود که این چیزی است که باید در لایه های قضایی و در مجلس و توسط حاکمیت به آن پرداخته می شد . این در شرایطی است که مسئله سنگسار ، مسئله حدود ، مسئله مجازات های ناشی از روابط خارج از ازدواج و به اصطلاح زنا و تعزیر و شلاق دارد کم کم در برخی از کشورهای اسلامی  شایع می شود، در بعضی کشورها مثل عراق و پاکستان و افغانستان به صورت عرفی و در بعضی به صورت قانونی مثل سودان ، و یا برخی مجازات ها مثل شلاق در برخی استانهای اندونزی که مذهبی هستند و به صورت فدرال اداره می شوند ، دارد یواش یواش شروع می شود. خود این باعث شد که جنبش فراملیتی زنان که در کشورهای مسلمان هم دارند فعالیت می کنند ، علاقه مند بشوند به این که یک حرکتی را در رابطه با مقابله با سنگسار و مجازات هایی که جنبه ناموسی دارد و بر می گردد به مسائل جنس ، شروع بکند. این موضوع فرصت خوبی برای ما بود که از چند ماه پیش وارد بحث و گفتگو بشویم با زنان پاکستانی، سودانی، عراقی ، مالزیایی، اندونزیایی و خیلی از کشورهایی که در منطقه خاورمیانه هستند که بتوانیم مسئله کمپین سنگسار را از داخل بکشیم به فضای فراملیتی وکشورهای دیگر هم در آن فعالیت بکنند . مسئله این بود که چگونه این کمپین در فضای فراملیتی می خواهد  فعال شود و توسط چه کسانی باید هماهنگ شود و دبیرخانه اش کجاست که در نهایت بعد از رفت و آمدهای زیاد و یحث های طولانی که توسط زنان فعال کشورهای درگیر اتفاق افتاد بنا شد که این کمپین که حالا دیگر بین المللی شده بود تحت عنوان "کمپین توقف قتل و سنگسار زنان" و توسط شبکه زنان تحت قوانین کشورهای مسلمان که همه ما به نحوی عضو آن بودیم، هماهنگ شود و کشورهایی که درگیر مشکل مجازات های جنسی هستند ذیل این شبکه گرد هم بیایند و بتوانند حرکت هایشان را در کل کشورها به صورت همزمان پیش ببرند. این البته معنی اش این هست که همه کمپین های داخلی در سطح ملی و به طور مستقل کارهایشان را انجام می دهند، روی کیس ها دفاع می کنند ، مجازات ها را پی گیری می کنند، ولی در سطح بین المللی که می خواهد پی گیری شود و مثلا می خواهند همه کشورها با هم یک پیشنهادی بدهند به سازمان ملل و فشاربیاورند که یک بند خاصی به کنوانسیون ها یا اسناد حقوق بشری اضافه شود ، این بخش را دیگر آن جنبش فراملیتی و کمپین بین المللی به پیش می برد.

وی گفت: در نتیجه تجربه ای که کمپین قانون بی سنگسار داشته که به درد منشور زنان می خورد این است که ما نباید فکر کنیم که  وقوع قوانین تبعیض آمیز یا مجازات های بدین نحو فقط منحصر به داخل مرزهای ما است و هیچ تاثیر و کنش و واکنشی با سایر کشورهای همسایه  ندارد. از زمانی که یک حرکت در یک کشوری شروع می شود عینا بعد از چند ماه بنیادگراهای اسلامی شروع می کنند این حرکت را در کشورهای دیگر ادامه دادن، و اگر ما می خواهیم یک حرکت ملی انجام بدهیم در عین حال نباید فراموش بکنیم که ما فقط در داخل مرزهای خودمان حرکت نمی کنیم.    

 


در پایان پانل جنبش زنان و منشور ، فیلم مستند "در انتظار سنگسار: داستان مکرمه" به کارگردانی محبوبه عباسقلی زاده نمایش داده شد.این فیلم به زندگی مکرمه ابراهیمی، زنی که به اتفاق جعفر کیانی، پدر دو فرزندش به سنگسار محکوم شده بود اما این مجازات در مورد او هنوز اجرا نشده است پرداخته بود.

شادی صدر، پانل جنبش زنان و منشور را با ذکر این نکته به پایان بود که قرار بود سخنرانی کوتاهی درباره تلاشهای گروه "میدان زنان" در اعتراض به لایحه حمایت خانواده داشته باشد اما به دلیل کمبود وقت و برنامه های زیاد باقی مانده، سخنرانی خودش را حذف می کند. وی همه شرکت کنندگان را به خریدن و ارسال کارت پستالهای "نه! به لایحه حمایت حانواده" دعوت کرد. پس ازتنفس و پذیرایی کوتاه، پانل مطالعات زنان و منشور آغاز شد.

صیغه، مبرم ترین مشکل زنان خانه دار

در ابتدای این پانل، اعظم خاتم درباره نتایج کار گروه تحقیق محلی منشور چنین توضیح داد:  کاری را تحت عنوان تحقیق محلی در شش شهر تهران، مشهد، اراک، قزوین، گرگان و شیراز در طول شش ماه گذشته شروع کردیم و امیدواریم این تحقیق در طول فرایند تدوین منشور و به طور مداوم با گروههای جدیدی که در شهرهای مختلف به آن می پیوندند ادامه پیدا کند. این تحقیق شامل دو بخش است: یک بخش تحقیق، تحلیل و به روز شدن آمار و ارقام مربوط به زنان در این شهرهاست و یک بخش دیگر آن این است که از طریق مباحثه گروهی با گروههای مختلف زنان به طور مشخص درباره خواسته ها، اولویتها و راه حلهایشان پرسیده شود. زنان شاغل، زنان خانه دار، دختران جوان و زنان فعال مدنی را به عنوان چهار گروه اصلی مخاطب جدا کردیم، در سه گروه زنان شاغل، خانه دار و دختران جوان، به طور جداگانه با گروه طبقاتی فقیر، متوسط و غنی، مباحثه های گروهی انجام شد و تا امروز حدود 30 مباحثه گروهی انجام شده و حدود 200 زن در این مباحثه ها شرکت کرده اند و فشرده ای از این مباحثه ها را دوستان گروه تحقیق محلی، مرجانه سخاوتی، زهره معینی، طهماسبی فر، ملوک عزیز زاده، زهره حاتمی، رضوان مقدم، شهلا انتصاری برای شب منشور آماده کرده اند.


وی با ابراز امیدواری نسبت به اینکه  گروههای کاری که به این منظور در شهرها تشکیل شده  بعد از اتمام کارما بتوانند هسته هایی باشند که پیش نویس منشور با آنها به بحث گذاشته  شود و در کنار منشور باقی بمانند گفت: ما فکر می کنیم باید گروههای موضوعی برای زنان اقلیتها، زنان هنرمند، گروههایی که بتوانند خواسته های صنفی را مطرح کنند از زنان معلم، زنان پرستار، مستقلا تشکیل شوند و روی خواسته های آنان به صورت جداگانه کار شود؛ به خصوص زنانی که مستقیما در جنبش زنان فعال نیستند بلکه مثلا زنان معلمی هستند که در کانونهای صنفی خودشان فعالند، مسائل آنها را ببنیم و صدای آنها که هیچوقت صدایی نداشته اند واضح تر در منشور به گوش برسد.

وی افزود: مجموعه گزارشهای مربوط به مباحثه های گروهی و نتایج تحقیقات محلی در هر شهر را به طور جداگانه روی سایت خواهیم گذاشت که بسیار جالب و خواندنی است. من به طور فشرده می توانم بگویم بخش مهمی از خواسته های مطرح شده در این مباحثه های گروهی، "تدافعی" است، رفع ظلم است، رفع تبعیض هست، نگاه احقاق حقوق مبتنی بر جنسیت و آگاهی جنستی در فعالان مدنی هست اما در گروههای دیگر، نگاه بیشتر رفع ظلم برای ایفای بهتر نقشهای جنسیتی موجود است.

خاتم گفت: در مطالبات چند محور اصلی را اشاره می کنم؛ مطالباتی که حول محور آزادیهای فردی و سبک زندگی طبقه بندی می شود: این گروه از مطالبات که عمدتا در میان دختران جوان و بخشی از زنان شاغل طبقه متوسط روی آن تاکید می شود روی آزادیهای مربوط به حجاب و پوشش، آزادیهای معاشرت، امنیت فضای عمومی، انتقاد از طرح امنیت اجتماعی و... مجموعه مباحثی که آشکارا به تعارضات فرهنگی در جامعه ما، اشاره می کند.

وی ادامه داد:  مطالبات اقتصادی از وجوه مختلف مورد بحث قرار گرفته، مهمترین مسائل فقدان بیمه و بی ارزش انگاری کار خانه داری در زنان خانه دار و برابری شغلی و حذف جداسازیهای مصنوعی در محیطهای کار، موانع جذب زنان در محیطهای صنعتی، تلاشهای غالبا ناموفق زنان خانه دار برای به وجود آوردن یک فضای کاری انعطاف پذیر که در خانه بتواند با انجام کارهای خانه توام شود و در عین حال کسب درآمد را امکان پذیر کند و موضوع نگرانی دختران جوان از محدودیتهای بازار کار بعد از اتمام تحصیل است.

اعظم خاتم گفت: یک مجموعه خواسته ها در زمینه رفع تبعیض از استفاده از امکانات موجود در جامعه هست که به ویژه روی امکانات ورزشی، آموزشی و بهداشتی تاکید شده است. مثلا زنان اراک به تاثیر کارخانجات روی مساله نازایی زنان اشاره کرده اند، خیلی از زنان به مساله افسردگی های ناشی از فشارهای درون خانواده و فقدان دسترسی به امکانات مشاوره و درمان اشاره کرده اند که گستردگی قابل توجهی داشته است.

وی افزود: در زمینه مسائل خانوادگی، نکته قابل توجه احساس فاصله زنان خانه دار جوان با شوهرانشان است، از جمله نگرانی های زنان خانه دار جوان وجود نوعی رقابت با زنان همکاران شوهرانشان، احساس بی ثباتی شدید در نتیجه داشتن سبک زندگی مدرن و در عین حال ناتوانی از رقابت با  زنان شاغل  و توجه تدریجی انان به نقاط ضعف قانون و فقدان امنیتهای قانونی لازم است. مساله صیغه و ازد.واج مجدد به شدت در بین گروه های مختلف مطرح می شد که من فکر می کنم می توان آن را به مبرم ترین مساله زنان در بین گروههای وسیع اجتماعی تعبیر کرد.

خاتم اضافه کرد: مساله افزایش مسئولیتهای خانه و تغییر نقش زن خانه دار که برای پرداخت قبوض و رساندن  بچه و چندین مسئولیت دیگر مدام بیرون از خانه است باعث شده که دیگر زن خانه دار قدیم نباشد. زنان خانه دار گرچه مسئولیت نان آوری ندارد  اما مسئولیت مدیریت خانه کاملا به او منتقل شده و  تعارض و فشار ناشی از تغییر نقش مساله جدی اوست.

وی در رابطه با مطالبات مدنی به این نکته اشاره کرد که نسبت به تهران، احساس خطر، احساس اینکه وقتی درباره زنان حرف می زنیم درباره یک خط قرمز حرف می زنیم، به شدت بیشتری وجود دارد. در گرگان به روشنی فعالان مدنی اشاره می کنند که بین قدرت حزبی و قدرت حکومتی تفاوت وجود دارد. گاهی ما را تشویق می کنند به اینکه در ساختار حزبی پستهای بالاتری بگیریم اما در لیستهای شورای شهر که یک قدرت واقعی تری است زنان به قدر کافی مورد توجه قرار نمی گیرند. سهمیه جنسیتی سیاسی حتی اگر گذاشته شود موانعی وجود دارد که زنان ممکن است نتوانند غیر از شهرهای بزرگ در شهرهای دیگر آن را پر کنند. تجربه شوراها مثلا چنان جزییات زندگی زنان فعال را زیر ذره بین برده و مسائل خانوادگی حادی ایجاد کرده که رغبت را برای زنان دیگر برای مشارکت کم کرده است.

وی اضافه کرد: نهایتا بحثهای مربوط به مطالبات حقوق و قانونی نیز در این مباحثه ها مورد توجه بود و به خصوص روی بحث ازدواج مجدد، مساله صیغه، ارث و... حس می شود آگاهی گسترده ای وجود دارد که در زمینه های دیگر چندان گسترده نیست. به خصوص دختران جوان روی مفهوم صغیرانگاری که با دختر 18 سال به بالا، دختر دانشجو و حتی دختر شاغل در قوانین ما مثل بچه رفتار می کنند و مجبور به کسب اجازه ولی برای فعالیتهای مختلف هستند، تاکید داشتند.

خاتم در پایان گفت: فکر می کنم خواسته هایی که برای منشور در حال تدوین است در حوزه محلی نشان می دهد که تبعیض ها در کدام شهرها با چه شدت و حدتی هست و چه چیزهایی مورد تاکید گروههاست و این نهایتا با جمع بندی های ملی و جمع بندی های گروههای محتلف اجتماعی، صنفی و اقلیتها برای تدوین پیش نویس منشور تلفیق خواهد شد.

خانواده-ازدواج در انجمن جامعه شناسی ایران


دکتر شهلا اعزازی، رییس گروه مطالعات زنان انجمن جامعه شناسی ایران نیز گزارشی از فعالیتهای این ان جی اوی علمی-پژوهشی را در حیطه ای که برای تدوین منشور قابل استفاده است به شرح زیر ارائه کرد:   هدف ما از ایجاد این گروه مطالعات زنان این بود که آن دسته از مسائل زنان که درموردش هیچ جا، نه در جامعه شناسی، نه در روانشناسی، یا علوم سیاسی بحث نمی شود پررنگ کنیم و برجسته کنیم و وارد بحث عمومی کنیم.

وی افزود: یکی از کارهای ما مطرح کردن مسائل زنان در جلسات سخنرانی است که از سال 84 شروع شده است؛ با شرکت دو سخنران. موضوع قبلی ما "جنبش زنان" بود و  محور برنامه های امسال ما، "خانواده- ازدواج" است و بحث را با موقعیت زنان در خانواده شروع کردیم. بسیاری از موضوعاتی که ما روی آن انگشت گذاشتیم، درواقع موضوعاتی بود که مسائل مهمی است.

اعزازی اعلام کرد: دوشنبه های اول هر ماه، ساعت 4 و نیم، در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، در محل انجمن جامعه شناسی، جلسات عمومی داریم که درمورد مسائل زنان بحث و گفت و گو می کنیم که بحث آینده درباره باروری، ناباروری و حق تصمیم گیری زنان در مورد آن است.

خشونت پنهان در حیطه بالای قدرت سیاسی

فاطمه صادقی، سخنران بعدی این پانل با تاکید بر اینکه درمورد مشارکت سیاسی زنان تحقیقات زیادی انجام شده، چکیده ای از کار تحقیقاتی که گروهی از محققان درباره این موضوع انجام داده بودند را چنین ارائه کرد: ما یک سال است داریم درباره این موضوع تحقیق می کنیم برای جواب دادن به این سئوال که چرا تا این حد مشارکت سیاسی زنان پایین است. این تحقیق در استان تهران، مشهد، استان زاهدان و استان کرمان انجام شده و اولین نتیجه ای که گرفته ایم این است که حتما باید با مساله مشارکت سیاسی زمینه ای برخورد کرد ؛ مثلا در شهر بم و استان کرمان مهمترین معضل اعتیاد است و دیگر جایی برای امر لوکسی مثل مشارکت سیاسی نیست. وقتی وارد مشهد و حومه آن می شوید، مهمترین مشکل فقر است و در هر کجا مساله متفاوت است و تازه ما وارد بحث اقلیتهای قومی و مذهبی نشده ایم و هنوز کارمان ادامه دارد. حدود 70 مصاحبه عمیق با فعالان سیاسی و اجتماعی زن و 20 مصاحبه متمرکز گروهی و یک میزگرد درباره مشارکت سیاسی در این تحقیق شده که برخی از نتایج آن می تواند در منشور زنان مورد استفاده قرار بگیرد.  

وی توضیح داد: منظور ما از مشارکت سیاسی، مشارکت سیاسی خاص است نه شرکت در انتخابات یا مشارکت انفعالی در برخی از فرقه ها و گروهها.  یعنی کار ما زنانی را در بر می گیرد که به صورت رسمی و غیر رسمی وارد فعالیت سیاسی می شوند؛ چه به صورت فعالیت در ان جی او ها، نهادهای مدنی، احزاب سیاسی یا مشارکت در حکومت در شوراها، مجلس و دولت.

صادقی گفت: همیشه فرض ما این است که هر چه میزان سرمایه فرهنگی (میزان تحصیلات) در زنان بالاتر می رود، میزان مشارکت سیاسی شان هم بالاتر می رود. این بحث درست است و آمارها هم این را تایید می کنند اما مشکل مهم این است که بالا رفتن میزان سرمایه فرهنگی ضرورتا به بالارفتن مشارکت سیاسی در تمام سطوح نمی انجامد بلکه نوع خاصی از مشارکت سیاسی را تقویت می کند و بالاخص بر مشارکت سیاسی خاص تاثیر می گذارد و اتفاقا از میزان مشارکت سیاسی عامشان کاسته می شود. یعنی هرچه زنان تحصیلاتشان بالا رفته در انتخابات کمتر شرکت کرده اند و در انتخابات ریاست جمهوری گذشته این موضوع به صورت بارزی نشان داده شد.

وی افزود: در بحث سرمایه اجتماعی، هر چه میزان آن بالاتر می رود، میزان مشارکت افزایش پیدا می کند. یعنی زنها نیاز به شبکه دارند برای مشارکت سیاسی و به تنهایی، حتی اگر تحصیلات بالایی داشته باشند، میزان موفقیتشان در حضور در قدرت و تصمیم گیری بسیار کم است.

صادقی ادامه داد: زنانی که در سطوح بسیار بالای قدرت سیاسی فعالیت می کنند، به صورت سربسته یا صریح از این صحبت می کردند که همکاران مردشان آنها را مورد آزار و تحقیر و توهین قرار می دهند، حتی بعضا مورد خشونت واقع می شوند، از این فشارهای روانی هیچکس حرفی نمی زند و همه فکر می کنند زنهایی که آن بالا هستند تحت خشونت خانگی یا خشونت در محیط کار واقع نمی شوند. ما موارد بیشماری داشتیم که مثلا می گفتند ما حق نداریم با همکار مردمان قرار بگذاریم، حق نداریم در جلسات شرکت کنیم، از ساعت 7 شب باید در خانه باشیم و از فشارهای روانی می گفتند که از طرف بیوت علما بر آنها حتی در مورد نحوه پوشش و چادر و مانتویشان به آنها وارد می شود، یک خشونت پنهانی در حیطه بالای قدرت سیاسی وجود دارد و هیچکس از آن صحبت نمی کند.

وی اضافه کرد: بسیاری از این زنان از مشکلات درون خانواده رنج می برند. مثلا بودند خانمهایی که برای اینکه شوهرشان اجازه دهد عکسشان برای کاندیداتوری شوراها به در و دیوار شهر زده شود، مجبور شده بودند با هم کاندیدا شوند و در پوسترهایشان زن و شوهر با هم بودند و یا زنهایی که از کاندیداتوری استعفا داده بودند چون شوهرشان عکسشان را روی در و دیوار دیده و  گفته که خوشم نمی آید چشم نامحرم به قیافه تو بیفتد. در تمام سطوح مشارکت سیاسی، چه آنها که در ان جی او ها فعالیت می کنند، چه آنها که در قدرت سیاسی هستند، سطح استرس و فشار روانی بسیار بالا روی زنها هست راجع به اینکه شکافته شده اند بین وظایف درون و بیرون خانه و همه این عذاب وجدان و فشار مداوم را تجربه می کنند.

وی در پایان گفت: فکر می کنم تا عرصه خانواده در ایران درست نشود و تا به سمت یک خانواده و روابط مدرن حرکت نکنیم، اساسا صحبت از مشارکت سیاسی به جوک می ماند و نمی شود مشارکت سیاسی را همینطوری با سهمیه بندی در احزاب یا فشار آوردن بر زنان برای اینکه وارد احزاب شوند حل کرد.  

پایه حداقلی منشور


سهیلا طهماسبی فر، عضو گروه محققان مستقل زنان نیز در گزارشی  که از کار این گروه ارائه داد گفت: گروه محققان، یک گروه تخصصی است که از افراد محتلف تشکیل شده که دور هم جمع شدند برای اینکه در سال 81، روی محورهای نگران کننده پکن کار کنند و گزارش غیردولتی آن را ارائه دهند. ابتدا گزارش دولت را نقد کردیم و سپس در دور بعد روی نه محور از یازده محور شامل اقتصاد و اشتغال، خشونت علیه زنان، قدرت و تصمیم گیری، فقر زنان، وضعیت دختربچه ها، رسانه ها، آموزش، بهداشت، سازمانها و نهادها و حقوق زنان، گزارشی تحقیقی را با استفاده از کار داوطلبانه اعضای گروه ارائه داد که این گزارش برای اکثر صاحبنظران این حوزه ها در یک نشست یک روزه در دانشگاه تهران ارائه داد و بعد از اصلاحات، برای کنفرانس نیویورک ارسال شد و این می تواند به عنوان یک کار حداقلی که پایه و مبنای تحقیقاتی برای منشور باشد، مورد استفاده قرار گیرد.

فرایند بسیج اجتماعی

در بحث گروهی پس از این میزگرد که به علت کمبود زمان، ناتمام ماند، مینو مرتاضی درباره اینکه با توجه به شتاب تحولات و تغییرات سیاسی،  اینکه ایا  صرف این همه وقت برای تحقیقات جزیی برای منشور که قرار است سند چانه زنی باشد لازم است پرسید و اینکه چرا فاطمه صادقی تفکیکی میان فعالیتهای مدنی و سیاسی در حوزه مشارکت سیاسی قائل نشده است.
 
اعظم خاتم در پاسخ به سئوال نخست گفت: از ابتدا در جمع منشور این مطرح بود که نخبگان می توانند با توجه به پیشینه فعالیتشان 70، 80 درصد خواسته ها را در منشور تدوین کنند اما فرایند تدوین منشور باید یک فرایند بسیج اجتماعی می بود و این بسیح، نقطه شروعش این است که به جای اینکه به جای زنان بنویسیم، از زنان بپرسیم خواسته ها و اولویتهایشان چیست. البته دهها دلیل دارد که منشور زمان بر شده و فقط به تحقیق مربوط نیست.

فاطمه صادقی نیز چنین پاسخ داد: من تفکیکی بین حیطه مدنی و سیاسی قائل نشده ام چون ما معمولا حیطه مشارکت سیاسی را حیطه قدرت رسمی می بینیم درصورتی که مشارکت سیاسی در شرایط خاص ایران دو شکل دارد. مثلا بیشتر زنهای سکولار در حیطه مدنی مشارکت می کنند در حالی که زنهایی که مذهبی ترند یا به ایدئولوژی سیاسی اعتقاد دارند در حیطه رسمی. و ندیدن این دو با هم، کار را ناقص می کند.

 


نخستین شب منشور پس از خواندن شعری کردی درباره مصائب زنان کرد توسط شیرین وبا نمایش فیلم "آنچه گذشت..."، کاری از گروه مستند سازی "میدان زنان" که خلاصه و جمع بندی تصویری فعالیتها، بحثها و جلسات منشور بود به پایان رسید.

سخنرانی مربوط به فعالیتهای گروه میدان زنان در اعتراض به لایحه حمایت خانواده به دلیل کمبود وقت ارائه نشد اما کارت پستهالهای "نه! به لایحه حمایت از خانواده" در حاشیه شب منشور به فروش می رسید

 عکسها از مریم مجد، مهناز محمدی و سعیده امین

مطالب دیگر در همین باره:

شب منشور؛ فخر السادات محتشمی پور

 
  Copyright ©2008, meydaan.com. All rights reserved.