Meydaan.com :: Women's Field

پژوهشی درباره خشونت علیه زنان، حميد احمدي

2008/11/19 21:16:47

خروج از کشور، با اجازه شوهر، با اجازه دولت ! ؛زهره ارزني

2008/11/19 09:44:42

پارک زنان، حلال مشکلات؟، مرجان حسيني

2008/11/19 09:40:27

دومین نشست حضوری فعالین شبکه بین المللی همبستگی با مبارزات زنان ایران در كلن برگزار شد

2008/11/19 09:32:48

اهدای جایزه به فعال حقوق زنان در کامبوج

2008/11/19 09:32:48

بيوه باش و بيوه بمير، محمد حسن سليماني

2008/11/18 18:59:54

امام جمعه شيراز: يك پدر چه گناهي كرده كه دختردار شده؟

2008/11/18 18:18:03

مردي بدون اطلاع همسرش هفت بار ديگر ازدواج كرد

2008/11/18 10:43:56

صدور حکم شعبه 21 دادگاه تجدید نظر برای دلارام علی

2008/11/18 09:53:15

كميسيون فرهنگي مجلس ماده 25 لايحه حمايت از خانواده را حذف كرد

2008/11/18 09:53:15

تعامل جهاني- محلي فمينيسم در جنبش زنان ايران، دكتر نيره توحيدي

2008/11/18 09:49:05

دكتر نيره توحيدي

به دنبال افزايش فشارها در دولت نهم بر جامعه مدني ايران و تشديد کنترل و خشونت‎ ‎عليه سازمان ها و نهادهاي مدني ‏به ويژه سازمان هاي غير دولتي زنان‏‎ (NGO)‎، (که در‎ ‎اشکال مختلفي همچون پلمب کردن دفاتر اين انجمن ها، ممنوع ‏الخروج کردن فعالان جنبش‎ ‎زنان و کمپين يک ميليون امضاء‎1‎‏ بازداشت و نظاير آن، خود را نشان داده)، يکي از بهانه‏‎ ‎هاي اصلي عبارت بوده است از داشتن روابط فراملي و بين المللي، دريافت کمک هاي‎ ‎مالي‎ 2‎‏ و اتهاماتي از اين دست. ‏اين تبليغات و فشارها تا آن جا‎ ‎پيش رفته است که نام چند تن از زنان فعال ايراني مقيم خارج از کشور را نيز به عنوان‎ ‎ياري رسانان مالي و معنوي به کمپين يک ميليون امضاء مورد تهديد، تهمت و سرزنش قرار‎ ‎داده بودند. گويي کمک ‏رساني زنان فمنيست و حق طلب مقيم خارج به خواهران حق طلب خود‎ ‎در داخل، در راه پيش برد تلاش هاي موجه و ‏مسالمت آميز، کاري غلط و مستوجب تنبيه‎ ‎است‎!‎

اما به راستي مگر داشتن ارتباط بين المللي و پيوندهاي فراملي از جمله‏‎ ‎دريافت بورس از مؤسسات بين المللي جزيي از ‏حقوق و کارکرد طبيعي سازمان هاي غير‎ ‎دولتي نيست. مگر امروز در عصر جهاني شدن فزاينده، سازمان هاي غير ‏دولتي از جمله‏‎ ‎سازمانهاي زنان در تمامي جوامع پويا، از طريق ارتباط هاي فراملي و بين المللي به‏‎ ‎منابع خبري، ‏نظري، و مالي و در نتيجه برد تبليغي و کار آيي کار کردهاي خود نمي‎ ‎افزايند. آيا فقط در حکومت هايي که از سوء ظن ‏و پارانوياي ناشي از احساس ناامني رنج‏‎ ‎مي برند نيست که چنين ارتباط هاي بين المللي جرم و "اقدام عليه امنيت ملي" ‏محسوب مي‎ ‎شود؟ و يا نه در ايران کنوني شرايط خاصي وجود دارد که فمينيست ها را متقاعد کند که‎ ‎کمک گرفتن و ‏ياري جستن از بنياد هاي بين المللي را کاري نادرست، ضد ملي و يا غير‎ ‎اخلاقي تلقي کنند؟‏

اصولاً کوشندگان در راه حقوق زنان و فعالين جنبش زنان بر مبناي چه‏‎ ‎اصول و موازين سياسي، ملي، اخلاقي و ‏فمينيستي بايد روابط بين المللي و فراملي خود‎ ‎را تنظيم کنند؟ زنان فعال مهاجر ايراني و فمينيست هاي دياسپوراي ايران ‏در اين زمينه‎ ‎چه نقشي را بايد ايفا کنند؟ پاسخ عملي به اين سوال هاي مشخص مرتبط است به مسأله‏‎ ‎بزرگ تري مربوط ‏به بعد فراملي جنبش هاي زنان و درک ار فمينيسم جهاني در دوران‏‎ ‎کنوني، که لاجرم مباحث نظري گسترده و سياست ‏شناسي خاص خود را مي طلبد‏‎.‎

‎‎اهميت فزاينده پيوندهاي فراملي در جنبش‏‎ ‎زنان‎‎

اولين بار به دنبال شرکت در کنفرانس جهاني زنان در نايروبي (کنيا) در‎ ‎ژوئيه 1985 ميلادي بود (شهريور 1364 ‏خورشيدي) که توجه من به اهميت جهاني شدن جنبش‏‎ ‎زنان و نقش فزايندۀ ارتباط هاي بين المللي و پيوندهاي فراملي و ‏فرامرزي ميان‎ ‎فمينيست هاي کشورهاي مختلف و بنيادهاي حامي فمينيست ها جلب گرديد. اين کنفرانس در‎ ‎واقع سومين ‏گردهمآيي جهاني هزاران زن از کشورهاي مختلف دنيا بود که از طرف سازمان‎ ‎ملل‎ (UN) ‎حمايت و سازماندهي شده ‏بود. در اين کنفرانس تعداد بسيار بيشتري از دو‏‎ ‎کنفرانس ماقبل آن (مکزيکو سيتي و کپنهاک) زنان رنگي و غير ‏اروپايي و غير آمريکاي‎ ‎شمالي شرکت کرده بودند و شايد همين کنفرانس يکي از نقاط عطف مهمي در دگرگوني شکل‏‎ ‎بندي، ترکيب نژادي، ملي و طبقاتي جنبش جهاني زنان و نيز ذهنيت، نگرش ها و گرايش هاي‎ ‎سياسي غالب بر آن بود‏‎.‎
رو در رو شدن زنان از نژاد ها، اقوام و مليت ها و فرهنگ هاي مختلف از‏‎ "‎جهان سوم" و "جهان دوم" و "جهان ‏اول"، رنگارنگي و تفاوت، از پوشش ها و آرايش ها‎ ‎گرفته تا طرز رفتار و تلقي از زن بودن و فمنيسم، روش کار و ‏مبارزه، مسايل زنان و‎ ‎نگراني ها و اولويت ها، براي بسياري از شرکت کنندگان تلنگرهايي بودند تا در‏‎ ‎برداشتها، ‏تعاريف و روش کار خود بازنگري کنند. از سوي ديگر مشاهده تشابهات و نقاط‎ ‎اشتراک در دردها و مشکلات و موانع ‏باعث شد که بيش از پيش و علي رغم تفاوت ها احساس‏‎ ‎همبستگي بين المللي و تصور از وجود يک جنبش جهاني زنان ‏و لذا ضروت ايجاد و گسترش‎ ‎پيوندهاي فراملي تقويت گردد‎.‎

حتي شرکت کنندگان به نمايندگي از جمهوري اسلامي ايران نيز نتوانستند‎ ‎از اثرات حسي و چالش هاي نظري حاصل از ‏واقعيات متکثر در سبک زندگي، ديدگاه ها و‎ ‎پوشش هاي مختلف زنان دنيا اجتناب ورزند. حداقل برخي از آنان متوجه ‏شدند آن الگوي زن‏‎ ‎اسلامي پيچيده در چادر سياه که فرياد ميزد "جنگ، جنگ تا پيروزي" نه تنها با‎ ‎کنفرانسي که يکي ‏ار مباني سه گانه اش صلح بود (و دو ديگري برابري و توسعه) ضديت‎ ‎داشت، بلکه تحميل يک الگوي واحد از زن ‏بودن يا يک هويت تک صدايي، تلاشي عبث‏‎ ‎است‎. 3‎

ده سال بعد، کنفرانس جهاني زنان در پکن (1995 ميلادي برابر با 1374‏‎ ‎خورشيدي) که بزرگترين گردهمايي جهاني ‏تاريخ براي طرح مسايل زنان بود، بيش از هميشه‎ ‎جهاني شدن فمينيسم و تحول در آگاهي ها و مطالبات زنان و در نتيجه ‏ضرورت پايان بخشي‎ ‎به ستم کشي زنان و سلطه جويي جنسيتي را به نمايش گذاشت. اين بار نيز من شانس آنرا‎ ‎داشتم تا ‏از نزديک تحولاتي که طي اين ده سال فاصله بين کنفرانس نايروبي و پکن به‏‎ ‎وجود آمده بود را از نزديک مشاهده نمايم ‏و هم از چرايي و چگونگي مشکلات زنان و هم‏‎ ‎از چگونگي تحولات و تغييرات مادي و ذهني در سير گرايش هاي ‏فمينيستي بسيار‎ ‎بياموزم‎.‎

از جمله اينکه ديدم چگونه فرآيندهاي فراملي و جهاني هم در صف بندي‎ ‎هاي نظري و هم در عملکرد سازمان هاي زنان ‏کشورهاي مختلف دگرگوني هاي بسياري بوجود‏‎ ‎آورده بود. اگر در کنفرانس نايروبي هنوز زنان فمينيست نيز مانند ساير ‏مبارزين به‎ ‎صفوف ايدئولوژيک، از جمله سمت گيري به طرف "بلوک شرق" و "بلوک غرب" تقسيم شده بودند‎ ‎و هنوز ‏بسياري از تنش ها مربوط به صف بندي هاي نظري و سياسي بين المللي بود که از‏‎ ‎ديد برخي ارتباط مستقيم با مسايل ‏جنسيتي نداشت، در کنفرانس پکن اما تکيه اصلي برسر‏‎ ‎مسايل عملي زنان، پيدا کردن راه حل هاي عملي و کار ساز، و ‏رسيدن به توافق بر سر يک‎ ‎برنامه عمل مشترک بود تا بيان نامه هاي سياسي و نظري مشترک. در اين کنفرانس ديگر‎ ‎‎"‎بلوک شرق"، "جهان دوم" و مفاهيمي امثال آن به تاريخ پيوسته بودند. با فروپاشي‎ ‎شوروي و تحول در اقمار وابسته به ‏آن، سيستم جهاني عملاً به مراکز قدرت متفاوت و‏‎ ‎متعددي تقسيم شده بود. اگر چه جاي "جهان اول و دوم و سوم" گاه ‏صحبت از "جهان شمال‎ " ‎و "جهان جنوب" مي شد، اما آثار فزاينده جهاني شدن و پيچيدگي هاي جديد در نظام‎ ‎جهاني، ‏اين نوع تقسيم بندي ها را ساده انگارانه جلوه مي داد. تضعيف دولت هاي ملي،‎ ‎کمرنگ شدن مرز هاي ملي و ‏جغرافيايي، قدرت گيري بيشتر کارتل ها، شرکت هاي فراملي،‎ ‎فرامليتي يا چندمليتي، آثار زيانبار سياست هاي نئوليبرالي ‏‏"تعديل ساختاري" و خصوصي‎ ‎سازي به ويژه براي زنان، رشد و افزايش مهاجرت هاي بين المللي، کمرنگ يا حتي بي ‏رنگ‎ ‎شدن کمونيسم و ايدئولوژي ها و مبارزات طبقاتي و در عوض پررنگ شدن جنبش هاي قومي،‎ ‎مذهبي و هويت ‏طلبانه، به ويژه جنبش هاي بنيادگراي مذهبي، از يکسو، و از سوي ديگر‎ ‎رشد جنبش هاي دموکراسي خواهي، جنبش ‏هاي مدني و حق خواهانه، به ويژه جنبش زنان، و‎ ‎تقويت پراگماتيسم و عمل گرايي و .... همگي باعث شده بودند که ‏کلان روايت ها، تئوري‎ ‎ها و مباني ايدئولوژيک مجرد و انتزاعي اهميت خود را از دست بدهند و در عوض فعالين‎ ‎مسايل زنان کار خود را به طور عمده بر مبناي ميثاق ها و کنوانسيون هاي جهاني و‏‎ ‎برنامه هاي عملي مبتني بر حقوق ‏بشر، حقوق زنان (مانندCEDAW)‎، حقوق کودکان، حقوق‎ ‎کارگران، ضرورت هاي مربوط به حفظ محيط زيست و ‏امثال آن به پش ببرند. بيهوده نيست که‎ ‎کنفرانس جهاني زنان در پکن که با حضور بيش از چهل هزار زن و يک هزار ‏مرد از کشور‎ ‎هاي مختلف جهان تشکيل شده بود، کار خود را پس از ماه ها جدل و کشمکش در جلسات کوچک‎ ‎تر ‏منطقه اي بين نمايندگان کشورها و گرايش هاي مختلف با تصويب يک پلاتفرم عمل‎ (Beijing Platform for ‎Action) ‎پايان داد‎. 4‎

‎‎چند ملاحظه نظري‎‎

از زمان کنفرانس پکن تاکنون روند جهاني شدن و عوارض ناشي از آن سرعت‏‎ ‎بيشتري يافته است. گسترش تکنولوژي ‏جديد ارتباطات، تلفن همراه و متحرک، فکس، راديو و‎ ‎تلويزيون هاي ماهواره اي، و به ويژه اينترنت، بيش از هميشه ‏ايده ها و جنبش ها ي ملي‎ ‎و محلي را شناور و سيال و در نتيجه فراملي و جهاني کرده است. جهاني شدن فمينيسم و‎ ‎اهميت پيدا کردن فضاهاي فراملي و فرامرزي و فراجغرافيايي (اعم از فضاهاي فيزيکي‎ ‎واقعي يا فضاهاي مجازي ‏سيبرنتيک)، بازنگري در مفاهيمي چون "فمينيسم بومي"، "خواهريت‎ ‎جهاني"، "فمينيسم امپرياليستي يا اورينتاليستي"، ‏‏"موج هاي فمينيستي"، "استراتژي هاي‎ ‎فمينيستي" را ضروري ساخته است‏‎.‎

در ديدگاه ها و گفتمان هاي غالب دهه هاي 50 و 60 خورشيدي (70-80‏‎ ‎ميلادي) در ايران، حق طلبي هاي زنان و ‏گرايش هاي فمينيستي در ميان آنان از عوارض‎ ‎غرب زدگي تلقي ميشد و اکثر نيروهاي سياسي اعم از ملي گرايان ‏سکولار، سلطنت طلبان،‎ ‎ملي- مذهبي ها، اسلام گرايان بنيادگرا، مذهبي هاي سنتي، و حتي بسياري از چپ هاي‎ ‎سکولار مارکسيست، فمينيسم و زنان فمينيست ايراني آن را پديده اي وارداتي، تقليدي از‏‎ ‎غرب و عارضه اي از تهاجم ‏امپرياليستي مي دانستند. اگرچه امروز اين نگرش تا حد زيادي‎ ‎تعديل و تصحيح شده است، اما هنوز بسياري افراد، به ‏ويژه در محافل حاکم، فمينيسم را‎ ‎پديده اي غربي، غير ايراني، ضد اسلامي و وارداتي مي دانند و فعاليت ها و گروهاي‎ ‎فمينيستي را وابسته به خارج (غرب) تلقي کرده و با اين بهانه راحت تر به تخطئه و‎ ‎سرکوب آنان مي پردازند‏‎.‎

در نتيجه در ميان بسياري از فعالين حقوق زنان و فمنيست هاي ايراني،‎ ‎تلاش هاي تدافعي (آگاهانه و يا ناآگاهانه) ‏صورت مي گيرد تا ثابت کنند فمينيسم‎ ‎ايران"بومي" و "محلي" است، نه وارداتي، از اصالت ملي برخوردار است و در ‏تاريخ ايران‎ ‎ريشه و پايه ديرنيه دارد. اما واقعيات تاريخي و جامعه شناختي سير فمينيسم در ايران‎ ‎و ساير نقاط جهان ‏نشان مي دهد که از يک طرف اتهام زني و برچسب غربي بودن به فمينيسم‎ ‎از جانب مخالفان گوناگون آن يا بهانه و ‏پوششي بوده است براي حفظ مناسبات مردسالاري‎ ‎و منکوب کردن حق خواهي زنان، يا ناشي بوده است از ناداني وبد ‏فهمي نظري و تاريخي‎ ‎نسبت به فمينيسم بطور خاص و حقوق بشر به طور عام‎.‎

از طرف ديگر واکنش دفاعي فمينيست هاي ايراني براي ثبوت "اصالت ملي و‏‎ ‎بومي" جنبش زنان نيز اگر چه قابل درک ‏و حتي تحسين است، اما در کنار آن لازم است‎ ‎نشان داده شود که در شرايط جهاني شدن فزاينده کنوني، ديگر مرزهاي ‏بومي و غير بومي،‎ ‎ملي يا فراملي و جهاني، داخلي و خارجي، اصيل و غير اصيل گاه حالتي مصنوعي و غير‎ ‎ضروري ‏‏(و اگر نه غير ممکن) پيدا مي کند. در پاسخ به اسلام گرايان ضد فمنيست که با‎ ‎پوشش بومي گرايي و يا برچسب ‏وارداتي بودن به جنگ فمينيسم مي روند بايد گفت آيا خود‎ ‎اسلام در ايران بومي است يا وارداتي؟ آيا اسلام پديده اي ملي ‏است يا فراملي و‏‎ ‎جهاني؟ اگراسلام گرايان ايران فمينيسم را "غرب زدگي" مي دانند، عده اي از‏‎ ‎ناسيوناليست هاي ‏ايراني نيز اسلام گرايي را "عرب زدگي" مي دانند که البته هر دوي‎ ‎اين احکام ساده انگارانه و غيرعلمي است‏‎.‎

واقعيت اين است که فمينيسم هم مانند بسياري از نهضت هاي فکري و‏‎ ‎اجتماعي جلوه ها و خاستگاه هاي ايراني و بومي ‏هم داشته است. همچنانکه سوسياليسم،‎ ‎اسلام گرايي، ليبراليسم، و ...حرکت ايده ها و روندهاي اجتماعي، سياسي و ‏فرهنگي يک‎ ‎سويه نيست، بلکه از دو سو (محلي به جهاني و جهاني به محلي) صورت مي گيرد. روندهاي‎ ‎اجتماعي و ‏فکري و سبک هاي زندگي، با سيالي و شناوري بي سابقه اي از عرصه ها و‏‎ ‎فضاهاي جهاني وارد مرزهاي محلي شده ‏به سرعت رنگ و بوي محلي مي يابند و در مقابل‎ ‎بسياري از پديده هاي محلي و بومي نيز به سرعت مي توانند به فراتر ‏از مرزها رسوخ‎ ‎کرده، گسترشي فراملي، منطقه اي و حتي جهاني پيدا کنند‎.‎

به عبارت ديگر، امروز در ايران و يا هر جامعه زنده و پوياي ديگري نمي‎ ‎توان به تحليل و ارزيابي ازجنبش زنان و ‏فمينيسم پرداخت بدون آنکه به ميانبرش‎ (intersection) ‎يا تعامل يعني کنش و واکنش‏‎ (interplay) ‎بين عوامل بومي ‏‏(محلي/ملي‎) ‎با عوامل فراملي (منطقه اي و بين المللي يا جهاني‎) (glocal) ‎آن واقف باشيم. درک‎ ‎واقعيت جهاني شدن ‏فزاينده، بعد فراملي جنبش هاي مدني، از جمله جنبش زنان، به ويژه‎ ‎از اين رو اهميت دارد که اين تعامل هم نتايج و جنبه ‏هاي مثبت، تسهيل کننده، و‎ ‎سازنده دارد و هم نتايج مخرب و ناخواسته و زيان آور. لذا سياست شناسي و روش شناسي‎ ‎خاص خود را مي طلبد‏‎.‎

يکي از جنبه هاي اين سياست شناسي که از ابتداي بين المللي شدن‏‎ ‎فمينيسم مطرح بوده است "فمينيسم امپرياليستي" يا ‏‏"فمينيسم اورينتاليستي" است‎. ‎فمينيسم به مثابه يکي از فرآورده هاي مدرنيسم و درعين حال يکي از اولين منتقدين‎ ‎ويژگي هاي مرد - محور مدرنيته، ابتدا در غرب (يعني خاستگاه اوليه مدرنيته) رشد و‎ ‎نمو گسترده پيدا کرد. از اواخر ‏قرن 19عده اي از فمينيست هاي سفيد پوست طبقات متوسط‎ ‎و مرفه غربي همراه با ديپلمات هاي مرد، عاملين پروژه ‏هاي استعماري، نواستعماري،‎ ‎مدرن سازي، ميسيونرهاي مسيحي، پژوهشگران انسان شناسي، سوداگران و صنعت ‏گران و گاه‎ ‎نيز بر خلاف جريان و در مقابله با پروژه هاي استعماري به جوامع شرقي سفر کردند و‏‎ ‎بسياري از آنان در ‏نوشته ها، عکس ها، سفرنامه ها و گزارش هاي مطبوعاتي خود از اين‎ ‎کشور هاي "عقب مانده" و به خصوص از زنان ‏‏"ستمديده، در اندرون مانده، ناآگاه و‎ ‎قرباني و ناتوان" اين جوامع به ايجاد و ترويج چهره سازيهاي اورينتاليستي، خواسته ‏يا‎ ‎ناخواسته کمک رساندند. اين فرايند به تفصيل در ادبيات فمينيستي پسااستعماري‎ (post-colonial) ‎مورد نقد و تحليل ‏قرار گرفته است.‏‎5‎

البته بايد متذکر شوم که نقدها و نگرش هاي پست کلونيال بسا اوقات به‎ ‎مسير افراطي و ناسودمند پست مدرنيستي و ‏نسبي گرايانه افتاده اند و از زوايه ضديت‎ ‎کور با "غرب"، و امپرياليستي يا اورينتاليستي پنداشتن هر نوع نگرش انتقاد ‏آميز از‎ ‎طرف غربي ها به موضع تدافعي و توجيه گرايانه از هر آنچه "شرقي" (خودي) است کشانده‎ ‎شدند. آنچه مورد ‏تأکيد من در اين نوشته است، عبارت از اين است که در دنياي جهاني‎ ‎شده امروز ديگر دسته بندي هايي چون غربي و ‏شرقي، ملي و غيرملي، بومي و غيربومي به‏‎ ‎تدريج به مفاهيمي غيرواقع بينانه و چه بسا تصنعي تبديل مي گردند. امروز ‏روند جهاني‎ ‎شدن حتي هويت هاي ملي، فرهنگي، مذهبي، و قومي را هم فاقد مرزهاي جغرافيايي مي‎ ‎کند‎.‎

نگاه برتري جويانه و حداقل از بالاي بسياري از فمينيست هاي اروپا‏‎- ‎محور به زنان شرقي نمودهاي خود را در سازمان ‏هاي بين المللي زنان نيز نشان مي داد‏‎. ‎بسياري از سازمان هاي بين المللي قرن بيستم، نظير‎ International Alliance ‎of Women; International Council of Women; International League for Peace and Freedom ‎اغلب‎ ‎از زنان اروپايي يا آمريکايي تشکيل شده و توسط آنان نيز رهبري مي شده است. اين‎ ‎سازمان ها مبتني بوده اند بر ‏ايده "خواهريت جهاني‎" (global sisterhood) ‎که علي رغم‏‎ ‎نيت خير خواهانه پشت آن، درعمل استوار بود بر ‏مناسبات نابرابر و سلسه مراتب قدرت‎. ‎قدرتي که خود انعکاسي بود از مناسبات نابرابر اقتصادي و سياسي بين غرب و ‏شرق‎. ‎درنتيجه، خواهران غربي، حکم خواهران برتر و بزرگ تر و توانمندتري را داشتند که قرار‏‎ ‎است به خواهران ‏کوچک تر، ضعيف تر و نا آگاه خود راه رهايي را نشان دهند‏‎.‎

مدت ها طول کشيد تا نقد هاي دروني فمينيسم، برداشت هاي اروپا- محور،‏‎ ‎نژاد پرستانه، و ايدئولوژيک محدود از ‏فمينيسم را تغيير دهد. غير واقعي و رومانتيک‎ ‎بودن "خواهريت جهاني" با نشان دادن تفاوت هاي نژادي، ملي و ‏فرهنگي، سياسي و اقتصادي‎ ‎به نمايش گذاشته شد و بسياري از فمينيست ها به تدريج درک ميان- فرهنگي‎ (cross-‎cultural)‎، از فمينيسم را جانشين فمينيسم اروپا - محور کردند. برداشت يک‎ ‎جانبه از جنسيت گرايي و فمينيسمي که ‏صرفاً مبتني بر ستم جنسي و تفاوت هايي جنسيتي‎ ‎است، جاي خود را به درک هاي عميق تر و همه جانبه تر از تلاقي ‏ابعاد مختلف قدرت‎ (‎نژاد، جنس، طبقه، جنسيت، قوميت، مليت و ...) داد. درک از تلاقي‎ (intersection) ‎عوامل چند ‏گانه قدرت در مناسبات بين انسان ها و در شکل دادن به موقعيت اجتماعي‎ ‎افراد به جاي تکيه بر يک عامل، به الگويي ‏متفاوت از معرفت شناسي فمينيستي منجر شد‏‎ ‎که خود تسهيل کننده روابط دمکراتيک تر و تساوي جويانه تر در مناسبات ‏فراملي و بين‎ ‎المللي فمينيست ها بوده است. يعني به جاي تکيه بر هر يک از تفاوت هاي طبقاتي، يا‎ ‎تفاوت هاي قومي- ‏ملي يا تفاوت ها در جنسيت يا گرايش هاي جنسي به تنهايي، آنچه‎ ‎مناسبات قدرت را تعيين مي کند تلاقي و ميان برشي‎ ‎‎(intersection) ‎همه اين عوامل‎ ‎است‎.‎

از ديد بسياري از فمينيست هاي رنگي اروپا و آمريکا و نيز بسياري‎ ‎فمينيست هاي "جهان سوم"، اين درهم تنيده شدن ‏ابعاد مختلف قدرت‎ (intersectionality) ‎است که يک سيستم به هم قفل شده‎ (interlocking system) ‎سلطه را به ‏وجود مي آورد‏‎. ‎بطوري که هيج يک از اين ابعاد قدرت به تنهايي و جدا از هم قابل درک نبوده و توان‏‎ ‎عمل ندارند. براي ‏مثال در آمريکا از تلاقي حد اقل سه عامل اصلي توزيع قدرت يعني‎ ‎جنسيت، نژاد و طبقه است که زهدان سلطه‎ ‎‎(matrix of domination) ‎به وجود مي آيد.‏‎6‎

با اين درک نوين و همه جانبه از فمينيسم ديگربه سختي مي توان‏‎ ‎از"خواهريت جهاني" سخن گفت. بلکه مي توان نتيجه ‏گرفت که فمينيسم و خواهريت در واقع‎ ‎نه جهاني است و نه بومي، بلکه همبستگي فمينيستي را بايد درهر مقطع و محيط ‏و زمينه‎ ‎خاصي‎ (context) ‎از طريق مذاکره، گفتگو، ديالوگ و توافق به دست آورد. به عبارت ديگر‎ ‎فمينيسم و ‏خواهريت هم جهاني است و هم بومي و محلي، چرا که از تقابل و کنش و واکنش‎ ‎مداوم بين عوامل بومي /محلي /ملي با ‏عوامل فراملي/ بين المللي/ جهاني است که شکل مي‎ ‎گيرد‎.‎

قبل از اينکه کاربرد اين ملاحظات کلي در مورد مشخص ايران را بررسي‎ ‎کنيم، به چند جنبه تئوريک و عملي ديگر نيز ‏مي پردازم که در شرايط جهاني شده امروز‏‎ ‎مورد توافق بسياري از کارشناسان فمينيسم قرار گرفته است. شايد مرور آن ‏براي برخي‎ ‎فعالين ايراني نيز سودمند واقع شود‎.‎

‎‎اهرم ها و استراتژي هاي مورد استفاده فمنيست‎ ‎ها‎‎

فمنيست هاي دنيا محمل ها و اهرم هاي مختلفي را براي چالش نظام‏‎ ‎مردسالاري و ايجاد تحول به سوي تساوي جويي ‏مورد استفاده قرار داده اند که جنبش زنان‎ ‎البته يکي از اصلي ترين اين اهرم ها است.‏‎7 ‎در شرايط جهاني شده امروز سه ‏دسته استراتژي يا ساز و‎ ‎کار اصلي براي تحول آفريني فمينيستي فراهم شده است که به سراسر سيستم جهاني منتقل‏‎ ‎شده ‏است‎:‎

‏1- ماشين يا دستگاه سياست گزاري زنان‏‎ (women’s policy machinery) ‎در درون نهادهاي دولتي و رسمي که ‏امروزه در اغلب‎ ‎کشورهاي جهان ايجاد شده است. اين اهرم در واقع پس از اولين کنفرانس جهاني زنان در‏‎ ‎مکزيکو ‏سيتي در 1975 که از طرف سازمان ملل بر گزار شد، به وجود آمد و گسترش يافت‎. ‎اين ماشين سياسي در سطح محلي، ‏ملي يا منطقه اي سازماندهي شده و زنان را به مثابه يک‎ ‎نيروي سياسي مهم مورد هدف قرار مي دهد. براي مثال ‏وزارت امور زنان، دفتر مشاوره‎ ‎رياست جمهوري در امور زنان، مراکز ارتقا مشارکت زنان، آژانس هاي کمک به ‏ارتقاي‎ ‎موقعيت زنان و گنجاندن عدالت جنسيتي در محتواي برنامه هاي توسعه، وغيره از مصاديق و‎ ‎نمونه هاي اهرم ‏هاي رسمي و دولتي است که جهاني شدن فمينيسم، به ويژه نفوذ و نقش‎ ‎فمينيست ها در سازمان ملل باعث ايجاد آنها شده ‏است‎.‎

اين نو آوري هاي ساختاري در درون سيستم هاي دولتي و در ميان نخبگان‎ ‎حاکم اگر چه توانسته نتايج مثبتي براي زنان ‏در بسياري از کشور ها به وجود آورد، اما‏‎ ‎محدوديت هاي قابل پيش بيني خود را دارد. چرا که اين نوع اهرم ها يا ‏ابزارها تنها‎ ‎وقتي عملاً و به طور واقعي در خدمت زنان قرار گرفته اند که نخبه هاي دولتي کنترل‏‎ ‎کننده هاي آنها از ‏يکسو (از بالا) و فشار مبارزات زنان در سطح جامعه مدني (از‎ ‎پائين) توانسته باشند به طور جدي اين ابزارها يا اهرام ‏ها را در خدمت زنان به کار‎ ‎اندازند و الا وجود اين اهرم ها، با توجه به اينکه دولت هاي کنوني معمولاً مردسالار‏‎ ‎هستند، ناهمساز يا پارادوکسيکال است و قاعدتاً چاقو دسته خود را نمي برد. تجربه‎ ‎کشورهاي مختلف نشان داده است که ‏معمولا با حضور اهرم ديگر، يعني فشار از پائين از‎ ‎طريق جنبش قوي زنان است که اين دستگاه يا ماشين دولتي سياست ‏گزاري زنان مي تواند‏‎ ‎نقش مؤثري ايفا کند درغير اين صورت هرگز نمي توان تصور کرد که اهرم دستگاه دولتي مي‎ ‎تواند جاي جنبش زنان را بگيرد و يا خود به خود وظائف مورد نظر را اجرا کند‎.‎

‏2- شبکه هاي پشتيباني حول يک‎ ‎موضوع‎(issue advocacy networks) ‎که خارج از نهاد هاي رسمي و دولتي ‏تشکيل‎ ‎مي شوند تا تغيير روي موضوع هاي مشخصي را در سطح محلي، ملي و يا فراملي مورد هدف‏‎ ‎قرار دهند. ‏جهاني شدن باعث شده است که فمينيست ها بتوانند از اهرم چنين شبکه سازي‎ ‎هايي فراتر از مرز هاي ملي و جغرافيايي ‏استفاده کنند و روي موضوعات مشخصي چون خشونت‏‎ ‎خانگي، تغيير قوانين تبعيض گراي خانواه، قتل هاي ناموسي، ‏سنگسار، قاچاق زنان و‎ ‎فحشاي اجباري، بيماري ايدز، جنگ و ميليتاريسم مبارزه کنند‎.‎

در گذشته اين نوع شبکه ها محلي يا ملي بودند و يا گاه بين المللي‎. ‎اما جهاني شدن بسياري از اين شبکه ها را که حول ‏موضوعات فرامرزي (چون قاچاق زنان و‎ ‎بيماري ايدز) و يا حتي درون مرزي (چون قوانين تبعيض گرا) تشکيل شده ‏اند را به شبکه‎ ‎هاي فراملي فمينيستي‎ (transnational feminist networks) ‎تبديل کرده است. تفاوت شبکه‎ ‎هاي بين ‏المللي با شبکه هاي فراملي در چند زمينه است. از جمله اينکه در سازمان هاي‎ ‎بين المللي زنان در گذشته، چندين ‏سازمان زنان ازکشورهاي مختلف از طريق يک چتر‎ ‎همآهنگ کننده به هم وصل مي شدند و معمولا سازمان ملي يا ‏محلي هر کشوري، نماينده اي‎ ‎از آن کشور را به اين مرکز يا چتر همآهنگ کننده گسيل مي کرد. اين مرکز يا چتر‎ ‎هماهنگ کننده (چنانکه در صفحات پيش اشاره شد) معمولا ترکيبي بود عمدتا از زنان سفيد‎ ‎پوست کشور هاي اروپايي و ‏آمريکاي شمالي. در دنياي امروز اما، تکنولوژي جديد‎ ‎ارتباطات به ويژه اينترنت و نيز تحول در ديدگاه هاي اورپا ‏محور سابق باعث شده است‎ ‎که شبکه هاي فمينيستي بتوانند ساختاري سيال تر، دمکراتيک تر با ترکيبي متنوع تر،‏‎ ‎چند ‏مليتي تر و چند صدايي تر و از سلسله مراتب کم رنگ تري بر خوردار باشند. بر خلاف‎ ‎سازمان هاي بين المللي سابق ‏که فمينيست ها را بر مبناي اشتراک يک ايدئولوژي و اصول‏‎ ‎و درک مشترک دور هم جمع مي کرد مثل شوراي بين ‏المللي زنان که در اوايل قرن بيستم‎ ‎تشکيل شد، شبکه هاي فراملي کنوني از اعضاي سازمان هاي مختلف غير دولتي يا ‏دولتي‎ ‎زنان يا افراد فمينيست با گرايش هاي گوناگون را حول يک موضوع يا هدف خاص دور هم جمع‎ ‎مي کنند. در ‏نتيجه کانون توجه اين نوع شبکه ها يک موضوع مشخص و وحدت عمل براي تلاش‏‎ ‎در تغيير آن موضوع خاص است. ‏براي مثال در کنفرانس زنان در پکن (1995)، در مقابل‎ ‎شبکه و اتحادي که از دست راستي ها و محافظه کاران مذهبي ‏مسيحي (کاتوليک) و مسلمان‎ ‎عليه قطعنامه ها و مصوبات تساوي جويانه سازمان ملل ايجاد شده بود؛ زنان از مليت ها‎ ‎و ‏ان جي او هاي مختلف نيز يک شبکه و اتحاد عمل انعطاف پذيري عليه بنياد گرايان و در‎ ‎راستاي به تصويب رساندن آن ‏مصوبات بوجود آورند.‏‎8‎‏ البته مثل اهرم قبلي، اين اهرم نيز با وجود نقاط قوت و‎ ‎کارکردهاي مؤثرخود، محدوديت ها و ‏سياست شناسي خاص خود را دارد؛ به ويژه در زمينه‎ ‎منابع مادي و تغذيه کننده اين شبکه ها. بنابراين هم جنبه هاي ‏نظري و گفتماني اين‎ ‎شبکه ها و هم جنبه هاي مادي و مالي و ساختاري بنياد ها و‎ NGO ‎هاي پشتيبان آنها مورد‎ ‎بحث و ‏نقدهاي متعددي قرار گرفته است.‏‎9‎

‎3. ‎استراتژي هاي دانش آفريني‎ (knowledge creation strategy) ‎اهرم سومي است که امروزه فمينيست ها براي ‏ايجاد يک دنياي رها از‏‎ ‎سلطه جويي جنسي و خشونت به کار مي گيرند که عبارتند از فعاليت هاي آگاهي بخش، فرهنگ‏‎ ‎پردازي و فرهنگ آفريني. براي مثال فمينيست ها در جهاني کردن و يا جهان گرداني و يا‎ ‎بومي کردن و نهادينه کردن ‏مفاهيم و مقولات تساوي جويانه و حق خواهانه نقش مؤثري‎ ‎بازي کرده و مي کنند. گفتمان فمينيستي اگر چه هنوز بسيار ‏راه دارد تا به گفتمان‎ ‎مرکزي در بسياري از جوامع تبديل شود، ولي تعدادي از مفاهيم نوين و مهم فمينيستي مدت‏‎ ‎ها است ‏که از طريق جنبش هاي زنان و گفتمان فمينيستي وارد ادبيات رايج و فرهنگ و‎ ‎سيستم ارزش ها شده است که در گذشته ‏وجود نداشت؛ از جمله در فرهنگ و زبان رسمي ايران‎ ‎حتي در دوره کنوني، و به رغم سطه گفتمان بنيادگرايي، ‏مفاهيمي چون کودک آزاري، همسر‎ ‎آزاري، خشونت خانگي، تبعيض جنسيتي، عدالت جنسيتي، کار خانگي، ستم ‏مضاعف، آزار جنسي،‎ ‎ستم جنسي، مسأله زن يا مسأله زنان، زن ستيزي، پدر سالاري، مردسالاري، مرد - محوري،‎ ‎حقوق بشر، حقوق زنان، برابري حقوقي، حق انتخاب، اجرت المثل (مزد براي کار خانگي‎)‎،‎ ‎منع استفاده ابزاري از زن، ‏کالاي جنسي، جنسيت گرايي، نگاه جنسيتي، فمينيسم، زن وري،‎ ‎و غيره نمونه هايي است از مقوله هاي که اغلب در دهه ‏هاي اخير متداول گشته اند و مي‎ ‎روند که به تدريج اثر خود را بر نگرشها و نقش هاي جنسيتي باقي گذارند. زبان سازي ‏و‎ ‎زبان بازي فمينيستي که خود روندي فراملي و جهاني بوده است همراه با شالوده شکني از‏‎ ‎کليشه ها و مقولات رايج در ‏گفتمان سنتي مردسالار انجام گرفته است‏‎.‎

اين زبان سازي، فرهنگ پردازي، دانش آفريني و آگاهي بخشي فمينيستي در‏‎ ‎سطوح مختلف جهان جريان داشته است. ‏ازحرکات مبارزاتي روزمره در خانه، مدارس، کارخانه‏‎ ‎ها و ادارات و ... در سطح توده اي‎ (grassroots) ‎گرفته تا ‏مطالعات و آموزش هاي‎ ‎دانشگاهي، به ويژه دروس ميان رشته اي‎ (interdisciplinary) ‎مطالعات زنان و جنسيت در‎ ‎سطح نظري و رسانه هاي عمومي، سينما، شعر و ادبيات و موسيقي و هنرهاي زيبا همگي در‏‎ ‎راستاي آگاهي بخشي، ‏توليد، توزيع و تبليغ مقولات و ارزش ها، و درمجموع در خلق‎ ‎گفتمان فمينيستي سهيم بوده اند. جهاني شدن به ويژه به ‏کمک تکنولوژي جديد رايانه اي‎ ‎و راديو تلويزيون هاي ماهواره اي، به ترويج اين مفاهيم، ايده ها و نوآوري هاي‎ ‎فرهنگي فمينيستي سرعت و وسعت بي سابقه اي بخشيده است‎.‎

بنابراين، دانش زايي فمينيستي اهرم مهمي است که دو اهرم ديگر يعني‎ ‎سياست گزاري دولتي و شبکه سازي غير دولتي ‏را با مجموعه جنبش زنان به هم پيوند مي‎ ‎زند. ايده هاي فمينيستي حتي مي توانند بدون حضور محسوس و مشخص ‏فمينيست ها رواج پيدا‎ ‎کنند. در بسياري کشورها و فرهنگ ها، زنان هنوز از داشتن يا حداقل ابراز هويت‎ ‎فمينيستي ‏پرهيز مي کنند. در حاليکه عملاً ممکن است درحال عمل کردن و پخش و ترويج‎ ‎فرهنگ فمينيستي کوشا باشند. هنوز ‏کلمه فمينيسم در اذهان اکثريت وسيع جوامع بار منفي‎ ‎دارد. لذا گاه شاهد هستيم که ارزش ها و مفاهيمي که فمينيسم آفريده ‏است در شبکه هاي‎ ‎مختلف اجتماعي و فرهنگي و هنري پخش شده است بدون آنکه شاهد جنبش فمينيستي چشم گير و‎ ‎مستقيماً قابل رؤيت باشيم. به عبارت ديگر گاه انگار فمينيسم داريم اما بدون حضور‎ ‎فمينيست ها. جهاني شدن، فمينيسم را ‏نيز مثل بسياري گفتمان هاي مدني ديگر به پديده‎ ‎اي ماواراي مرزهاي جغرافيايي و زمان و مکان و حتي ماوراي افراد ‏مشخص حقوقي، تبديل‎ ‎کرده است‎.‎

‎‎سازمان ملل متحد، مادرخوانده کنوني جنبش جهاني‎ ‎زنان؟‎ ‎

يکي از پارادوکس ها يا روندهاي طرفه گونه قرن بيستم اين است که‎ ‎فمينيست ها توانستند بزرگ ترين شبکه فراملي و ‏چندمليتي دنيا، يعني سازمان ملل متحد‏‎ ‎را در زمينه هاي مهمي در خدمت اهداف خود قرار دهند. سازمان ملل که در ‏واقع سازمان‎ ‎دول است اگر چه در اصل ماهيت و ترکيبي مردانه و مردسالارانه داشته است، اما تلاش‏‎ ‎چندين ساله ‏جنبش هاي زنان در کشورهاي مختلف منجر به دگرگوني هاي مهمي در کارکردهاي‎ ‎آن شده. ايجاد نهادهاي تازه اي در ‏سازمان ملل متحد نظير کميسيون بررسي وضعيت زنان و‎ ‎بخش مربوط به ارتقا موقعيت زنان‎ ((DAW ‎آن که از سال ‏‏1945 و 1946 به وجود آمد، و‏‎ ‎بعدها آژانس هاي مختلف ديگر نظير يونيسف با تکيه بر حقوق کودکان، و يونيفم‎ ‎‎(UNIFEM) ‎با تکيه بر منابع مالي براي زنان، ‏UNDP ‎با تکيه بر توسعه از جمله نقش زنان در‎ ‎توسعه، همگي نقش ‏مهمي را در قبولاندن دهه زنان، کنفرانس هاي منطقه اي و جهاني زنان،‏‎ ‎و تدوين و تصويب ميثاق ها و کنوانسيون هاي ‏مهم بين المللي نظير کنوانسيون جهاني رفع‏‎ ‎هر گونه ستم عليه زنان‎ CEDAW ‎بازي کرده اند. به طوري که امروز ‏هيچ يک از دول عضو‎ ‎سازمان ملل نمي تواند درجه اي از التزام به مصوبات و اهداف و ادبيات تساوي جويانه‎ ‎حاکم در ‏کنوانسيون هاي سازمان ملل را نپذيرد. علي رغم همه نقص ها و معايب و محدوديت‎ ‎هايي که سازمان ملل داشته و دارد، ‏زنان فمينيست و کارشناسان هوشمند و عملگراي امور‏‎ ‎زنان توانسته اند اين سازمان را به ايفاي نقش مثبت غير منتظره ‏اي در خدمت جنبش‏‎ ‎جهاني زنان وا دارند تا آنجا که برخي ها سازمان ملل را "مادر خوانده" جنبش هاي رشد‏‎ ‎يابنده زنان ‏و تحولات مثبت در وضعيت آنان دانسته اند.‏‎10‎

اثرات سازمان ملل و آژانس هاي مختلف آن روي وضعيت زنان و روندهاي‎ ‎فمينيستي در ايران را به جرأت مي توان ‏مثبت و سازنده ارزيابي کرد. علاقمندان به اين‎ ‎موضوع را به گزارش هاي تحقيقي مفصل خود در اين زمينه ارجاع مي ‏دهم که در آن به ويژه‎ ‎به نقش کنفرانس هاي منطقه اي و جهاني سازمان ملل در مورد زنان پرداخته و اثرات آنها‏‎ ‎را با ‏توجه به هر سه اهرم که در اين مقاله مورد بحث قرار گرفته است، يعني درسطح‏‎ ‎ماشين دولتي و نهاد هاي رسمي زنان، ‏در سطح نهادها و شبکه ها و انجمن هاي غير دولتي،‎ ‎ونيز درسطح جنبش زنان و نيرو هاي مخالف فمينيستي مستقل ‏داخل و خارج کشور مورد‎ ‎ارزيابي قراد داده ام.‏‎11 ‎در نوشته حاضر اما فرصت پرداختن به اين موارد نيست‎ ‎و اين کار ‏را به ويژه در مورد نقش فراملي فمينيست هاي ايراني خارج کشور، به نوشته‏‎ ‎ديگري موکول مي کنم‏‎.‎

‎‎پانوشت‎‎

‏1-منصوره شجاعي، پروين اردلان، طلعت تقي نيا، و سوسن طهماسبي از جمله‏‎ ‎کساني هستند که در يک ساله اخير ‏ممنوع الخروج شده اند‎.‎
‏2-براي مثال "مرکز فرهنگي زنان" متهم به دريافت بورس‎ (grant) ‎از‎ ‎مؤسسه بين المللي‎ Hivos ‎شد و چندي بعد نيز ‏موسسه "راهي" که يک مرکز ياري رساني و‏‎ ‎خدمات براي زنان خشونت ديده است و نيز انجمني ديگر «مرکز ‏کارورزي سازمان هاي‎ ‎غيردولتي» را به بهانه چنين ارتباط ها و کمک هاي مالي تعطيل و در دفتر آن را در‎ ‎تهران ‏پلمپ کردند. اين درحالي بود که مرکز فرهنگي زنان شايد بنا به پيش بيني چنين‎ ‎عواقبي يا بر مبناي اصولي ديگر، از ‏مدت ها پيش از دريافت بورس‎ Hivos ‎اعلام انصراف‎ ‎کرده بود‎.‎
براي اطلاعات بيشتر در مورد اتهام به مرکز فرهنگي زنان و پاسخ‏‎ ‎آنان، به نشريه اينترنتي زنستان و در مورد مرکز ‏‏«راهي» به سايت اينترنت ميدان‎ ‎مراجعه کنيد‎.‎
‏3- بنگريد به: "گزارش نماينده اعزامي کميته دفاع از حقوق دمکراتيک‎ ‎زنان از سومين کنفرانس جهاني سازمان ملل يه ‏مناسبت دهه زنان، نايروبي- کنيا، ژوئيه‎ 1985.‎
‏4- براي نمونه بنگريد به گزارش ها و تحليل هاي زير از کنفرانس پکن از‎ ‎همين نويسنده در مجله زنان شماره 25، ‏شهريور 1374 و‏‎ :‎
Tohidi, Nayereh. “’Fundamentalist’ Backlash and Muslim Women in the Beijing Conference” ‎in the Canadian Women Studies, 16: 3, (Summer 1996)‎
Tohidi, Nayereh. "More Action, Less Division: the UN Fourth World Conference on Women ‎in Beijing" in the AMEWS Review (Association for Middle East Women’s Studies Review), ‎‎10: 3, Nov. 1995.‎
‏5- براي نمونه‏‎ Grawel ‎در باره هند، ليلا احمد در باره مصر، و نيما‎ ‎نغيبي در باره ايران‎:‎
Grewal, Inderpal. Home and Harem: Nation, Gender, Empire, and the Cultures of Travel. ‎Durham: Duke University Press, 1996.‎
Ahmed, Leila. Women and Gender in Islam: Historical Roots of a Modern Debate. New ‎Haven: Yale University Press, 1992.‎
Naghibi, Nima. Rethinking Global Sisterhood: Western Feminism and Iran. Minneapolis: ‎University of Minnesota Press, 2007.‎
‏6- براي تحليل عميق تر در اين زمينه بنگريد به‎:‎
Collins, Patricia Hill. Black Feminist Theory. Boston: Unwin Hyman, 1990.‎
‏7- اين بخش از مقاله با بهره گيري از نظرات مايرا مارکس فري استاد‏‎ ‎جامعه شناسي و مطالعات زنان دانشگاه ‏ويسکانسين نوشته شده است‎:‎
Ferree, Myra Marx. “Globalization and Feminism: Opportunities and Obstacles for Activism ‎in the Global Arena” in Global Feminism. New York University Press, 2006.‎
‏8- براي توضيح و تحليل مفصل در زمينه اتحاد عمل فراملي ميان محافظه‎ ‎کاران کاتوليک و مسلمان بر عليه فمينيسم، ‏ازجمله عليه مصوبات تساوي جويانه سازمان‎ ‎ملل به منبع زير مراجعه کنيد‎:‎
Bayes, Jane & Nayereh Tohidi (Eds.) Globalization, Religion, and Gender: the Politics of ‎Women’s Rights in Catholic and Muslim Contexts, co-editor and contributor with Jane Bayes ‎‎(New York: Palgrave, 2001).‎
‏9- سياست شناسي و تضاد هاي موجود در کارکرد شبکه هاي فراملي و ان جي‎ ‎و او هاي محلي و ملي به بحث مفصل و ‏جداگانه اي نيازمند است. در مورد آثار دو گانه و‎ ‎گاه ضد و نقيض بنياد هاي فرا ملي که به شبکه ها و ان جي او هاي ‏محلي، ملي و فراملي‎ ‎کمک هاي مالي و برنامه اي مي رسانند به نتايج يک کار ميداني در جمهوري آذربايجان در‎ ‎منبع ‏زير مراجعه کنيد‎:‎
Tohidi, Nayereh. “Women, Civil Society, and NGOs in Post-Soviet Azerbaijan,” in the ‎International Journal of Not-for-Profit Law, Vol. 7, No. 1 (Nov. 2004):‎
http://www.icnl.org/journal/vol7iss1/ar_tohidi.htm
‏10- براي توضيج و تحليل مفصل ار نقش سازمان ملل‎ ‎در مورد زنان و چرايي‎ "‎مادر خوانده" ناميدن آن به منبع زير ‏مراجعه کنيد‎:‎
Snyder, Margaret. “Unlikely Godmother: The UN and the Global Women’s Movement”. In ‎Global Feminism. Boston, 2006, Pp. 24-50,‎
‏11- براي گزارش مفصل تحقيقي در مورد اثرات فمينيسم جهاني و ارتباط‏‎ ‎هاي فراملي و بين المللي بر روي جنبش ‏زنان ايران، بنگريد به منابع زير‎:‎
Tohidi, Nayereh. “The Global-Local Intersection of Feminism in Muslim Societies: The ‎Cases of Iran and Azerbaijan” in the Journal of Social Research (An International Quarterly of ‎the Social Sciences), 69:3 (Fall 2002): 851-887.‎
http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2267/is_3_69/ai_94227144‎
Tohidi, Nayereh. “The International Connections of the Women’s Movement in Iran: 1979-‎‎2000” in Iran and the Surrounding World: Interaction in Culture and Cultural Politics, edited ‎by Nikki Keddie and Rudi Matthee (Seattle: University of Washington Press, 2002), 205-231:‎

ترجمه فارسي کوتاه شده اين مقاله در مجله گفتگو شماره 38، آذر‎ 1382‎، تهران به چاپ رسيده است

به نقل از مدرسه فمينيستي

زنان را نمي‌توان تا ابد كنترل كرد، گفت‌وگوي اميد معماريان با شيرين عبادي

2008/11/18 09:46:47

‎شيرين‎ ‎عبادي‎ ‎برنده‎ ‎جايزه‎ ‎صلح‎ ‎نوبل‎ ‎که‎ ‎طي‎ ‎روزهاي‎ ۱۴ ‎تا‎ ۱۷ ‎نوامبر‎ ‎درکنفرانس‎ ‎حقوق‎ ‎زنان‎ ‎درتوسعه‎ ‎در‎ ‎شهر‎ ‎کيپ‎ ‎تاون‎ ‎آفريقاي‎ ‎جنوبي‎ ‎شرکت‎ ‎کرده‎ ‎بود،‎ ‎در‎ ‎گفت‎ ‎وگو‎ ‎با‎ ‎روز‎ ‎از‎ ‎نتايج‎ ‎حضور کم تعداد اما بسيار موثر زنان‎ ‎ايراني‎ ‎در اين ‏نشست خبر‎ ‎داد.

به‎ ‎گفته‎ ‎اين‎ ‎وکيل‎ ‎دادگستري: "علاوه‎ ‎بر‎ ‎سه‎ ‎زني‎ ‎که‎ ‎از‎ ‎موسسه‎ ‎زنان‎ ‎نوبل‎ ‎شرکت‎ ‎کرده‎ ‎بودند، تعدادي‎ ‎از‎ ‎اعضاي‎ ‎کمپين‎ ‎يک‎ ‎ميليون‎ ‎امضا‎ ‎و‎ ‎همچنين‎ ‎ميدان‎ ‎زنان‎ ‎هم‎ ‎حضور‎ ‎داشتند. هر‎ ‎سه‎ ‎گروه‎ ‎در‎ ‎ميزگردهاي‎ ‎تخصصي‎ ‎مشکلات‎ ‎مربوط‎ ‎به‎ ‎حقوق‎ ‎زن‎ ‎در‎ ‎ايران‎ ‎و‎ ‎شيوه‎ ‎فعاليت‎ ‎براي‎ ‎ارتقاي‎ ‎حقوق‎ ‎زن‎ ‎در‎ ‎ايران‎ ‎را‎ ‎مورد‎ ‎بحث‎ ‎قرار‎ ‎دادند و نوع‎ ‎فعاليت‎ ‎زنان‎ ‎در‎ ‎ايران‎ ‎براي‎ ‎کسب‎ ‎حقوق‎ ‎برابر،‎ ‎بسيار‎ ‎مورد‎ ‎توجه‎ ‎حاضرين‎ ‎قرار‎ ‎گرفت.‏‎" ‎‎ ‎

وي‎ ‎درخصوص‎ ‎تصويري‎ ‎که‎ ‎زنان‎ ‎ايران‎ ‎در‎ ‎اين‎ ‎کنفرانس‎ ‎از‎ ‎خود‎ ‎اراپه‎ ‎کردند‎ ‎گفت: "آنچه‎ ‎که‎ ‎از‎ ‎سيماي‎ ‎زنان‎ ‎ايراني‎ ‎در‎ ‎اين‎ ‎کنفرانس‎ ‎ترسيم‎ ‎شد، افرادي‎ ‎لايق‎ ‎و‎ ‎آگاه‎ ‎به‎ ‎حقوق‎ ‎خود‎ ‎بود‎ ‎که‎ ‎به‎ ‎مسالمت‎ ‎آميز‎ ‎ترين‎ ‎شيوه هاي‎ ‎ممکن‎ ‎در‎ ‎پي‎ ‎مطالبات‎ ‎مدني‎ ‎هستند. آنها‎ ‎با‎ ‎زنان‎ ‎شرکت‎ ‎کننده‎ ‎از‎ ‎کشورهاي‎ ‎مختلف‎ ‎براي‎ ‎حل‎ ‎مشکلات‎ ‎مشابه‎ ‎به‎ ‎گفت‎ ‎وگو‎ ‎پرداختند و تعداد‎ ‎چشمگير‎ ‎شرکت‎ ‎کنندگان‎ ‎و‎ ‎نحوه‎ ‎فعاليت‎ ‎آنها‎ ‎براي‎ ‎احقاق‎ ‎حقوق‎ ‎خودشان،‎ ‎چهره‎ ‎زن‎ ‎مدرن‎ ‎ايراني‎ ‎را‎ ‎به‎ ‎خوبي به نمايش‎ ‎گذاشت."‏‎ ‎‎ ‎

شيرين‎ ‎عبادي‎ ‎با‎ ‎اشاره‎ ‎به‎ ‎ممنوع‎ ‎الخروج‎ ‎شدن‎ ‎سوسن‎ ‎طهماسبي‎ ‎يکي‎ ‎از‎ ‎فعالان‎ ‎جامعه‎ ‎زنان‎ ‎و‎ ‎عدم‎ ‎حضور‎ ‎وي در اين‎ ‎کنفرانس‎ ‎گفت: "متاسفانه‎ ‎يکي‎ ‎از‎ ‎شرکت‎ ‎کنندگان، خانم‎ ‎سوسن‎ ‎طهماسبي، که از‎ ‎کمپين‎ ‎يک‎ ‎ميليون‎ ‎امضا‎ ‎قرار‎ ‎بود‎ ‎شرکت‎ ‎کنند،‎ ‎ممنوع‎ ‎الخروج‎ ‎شدند‎ ‎ونتوانستند‎ ‎در‎ ‎اين‎ ‎کنفرانس‎ ‎حاضر باشند‎ ‎که‎ ‎اين‎ ‎مساله‎ ‎مورد‎ ‎اعتراض‎ ‎شرکت‎ ‎کنندگان‎ ‎قرار‎ ‎گرفت. چرا‎ ‎که‎ ‎ممنوعيت‎ ‎خروج‎ ‎ازکشور‎ ‎نوعي‎ ‎محدوديت‎ ‎حقوق‎ ‎مدني‎ ‎است‎ ‎و‎ ‎مانع‎ ‎از‎ ‎اين‎ ‎مي‎ ‎شود‎ ‎که‎ ‎افراد‎ ‎يک‎ ‎کشور‎ ‎در‎ ‎مجامع‎ ‎بين‎ ‎المللي‎ ‎شرکت‎ ‎کنند‎ ‎وخود‎ ‎نوعي‎ ‎سانسور‎ ‎به‎ ‎شمار‎ ‎مي‎ ‎آيد. اين در حالي است که‏‎ ‎زنان‎ ‎ايران‎ ‎درسنوات‎ ‎گذشته‎ ‎نتايج ‏مثبت‎ ‎شرکت‎ ‎در‎ ‎مجامع‎ ‎بين‎ ‎المللي‎ ‎و‎ ‎همکاري‎ ‎بين‎ ‎جوامع‎ ‎مدني‎ ‎کشورها‎ ‎را‎ ‎دريافته‎ ‎اند‎ ‎و روز‎ ‎به‎ ‎روز‎ ‎بيشتر‎ ‎شاهد‎ ‎شرکت‎ ‎زنان‎ ‎ايران‎ ‎درمحافل‎ ‎بين‎ ‎المللي‎ ‎هستيم‎ ‎و‎ ‎اين، براي‎ ‎فعاليت‎ ‎زنان‎ ‎ايراني‎ ‎بسيار‎ ‎مثبت‎ ‎ارزيابي‎ ‎مي‎ ‎شود."‏‎ ‎‎ ‎

او‎ ‎با‎ ‎اشاره‎ ‎به‎ ‎تبعات‎ ‎وپيامدهاي‎ ‎منفي‎ ‎چنين‎ ‎اقداماتي‎ ‎در‎ ‎نزد‎ ‎نمايندگان کشورهاي‎ ‎شرکت‎ ‎کننده‎ ‎در‎ ‎نشست‎ ‎افزود: ‏‎"‎متاسفانه‎ ‎چنين‎ ‎اقداماتي‎ ‎تاثير‎ ‎مثبتي‎ ‎در‎ ‎نگاه‎ ‎مردم‎ ‎ساير‎ ‎کشورها‎ ‎نسبت‎ ‎به‎ ‎حکومت‎ ‎ندارد. خصوصا‎ ‎آنکه‎ ‎ممنوع‎ ‎الخروج‎ ‎کردن‎ ‎خانم‎ ‎طهمباسبي‎ ‎برخلاف‎ ‎قوانين‎ ‎موضوعه‎ ‎جمهوري‎ ‎اسلامي‎ ‎ايران‎ ‎است. يعني‎ ‎درحالي‎ ‎که‎ ‎هنوز‎ ‎اتهامي‎ ‎متوجه‎ ‎ايشان‎ ‎نيست‎ ‎و‎ ‎دادگاه‎ ‎ايشان‎ ‎را‎ ‎ممنوع‎ ‎الخروج‎ ‎نکرده،‎ ‎از‎ ‎خروج‎ ‎شان‎ ‎جلوگيري‎ ‎به‎ ‎عمل‎ ‎آمده‎ ‎است."‏‎ ‎‎ ‎

به‎ ‎گفته‎ ‎عبادي‎ ‎شرکت‎ ‎در‎ ‎مجامع‎ ‎بين‎ ‎المللي‎ ‎باعث‎ ‎تبادل‎ ‎افکار‎ ‎مي‎ ‎شود‎ ‎و بدين‎ ‎وسيله‎ ‎ساير‎ ‎زنان‎ ‎از‎ ‎مشکلات‎ ‎زنان‎ ‎ايران‎ ‎و ‏زنان‎ ‎ايران‎ ‎از‎ ‎مشکلات‎ ‎زنان‎ ‎کشورهاي‎ ‎مختلف‎ ‎آگاه‎ ‎مي‎ ‎شوند‎ ‎و‎ ‎شيوه‎ ‎تلاش‎ ‎براي‎ ‎احقاق‎ ‎حقوق‎ ‎را‎ ‎از‎ ‎هم‎ ‎فرا‎ ‎مي‎ ‎گيرند‎ ‎و ‏دراين‎ ‎تبادل‎ ‎افکار،‎ ‎طبيعتا‎ ‎گروه‎ ‎ها‎ ‎قابليت‎ ‎خود‎ ‎را‎ ‎افزايش‎ ‎مي‎ ‎دهند. ‏‎
‎
‎ ‎برنده‎ ‎جايزه‎ ‎صلح‎ ‎نوبل‎ ‎در‎ ‎سال‎ ۲۰۰۳ ‎خاطرنشان کرد: "زنان‎ ‎ايران‎ ‎درپي‎ ‎مطالبات‎ ‎مدني‎ ‎و‎ ‎برحق‎ ‎خودشان‎ ‎هستند، ‏‎ ‎مطالباتي که‎ ‎از سالها‎ ‎پيش مورد‎ ‎خواست‎ ‎آنهاست‎ ‎و‎ ‎به‎ ‎هر‎ ‎شيوه‎ ‎ممکن‎ ‎مطرح‎ ‎شده، و مدتي‎ ‎است‎ ‎که‎ ‎اين‎ ‎خواستها‎ ‎از‎ ‎طريق‎ ‎شرکت‎ ‎در‎ ‎مجامع‎ ‎بين‎ ‎المللي‎ ‎نيز با‎ ‎افکار‎ ‎عمومي‎ ‎جهاني‎ ‎در‎ ‎ميان‎ ‎گذاشته‎ ‎مي‎ ‎شود."‏‎ ‎‎ ‎

‏ اين فعال‎ ‎حقوق‎ ‎زنان، در خاتمه‎ ‎نحوه‎ ‎برخورد‎ ‎مقامات‎ ‎رسمي‎ ‎با فعالان زن را‎ ‎ناشي‎ ‎از‎ ‎بي‎ ‎توجهي‎ ‎آنها‎ ‎به‎ ‎اهميت‎ ‎موضوع‎ ‎زنان‎ ‎دانست‎ ‎و اظهار داشت: "حکومت‎ ‎ايران‎ ‎تا‎ ‎کنون‎ ‎توجه‎ ‎کافي‎ ‎به‎ ‎خواست‎ ‎برابرخواهي‎ ‎زنان‎ ‎نداشته‎ ‎و‎ ‎هنوز حقوق‎ ‎برابر‎ ‎را‎ ‎براي‎ ‎آنها‎ ‎به‎ ‎رسميت‎ ‎نمي‎ ‎شناسد‎ ‎و‎ ‎به‎ ‎همين‎ ‎دليل‎ ‎است‎ ‎که‎ ‎زنان‎ ‎ايران‎ ‎به‎ ‎انحاي‎ ‎مختلف‎ ‎در‎ ‎پي‎ ‎احقاق‎ ‎حقوق‎ ‎خودشان‎ ‎هستند. ‏اين زنان‎ ‎اميدوار‎ ‎هستند‎ ‎از‎ ‎طريق‎ ‎فعاليت‎ ‎هاي‎ ‎مسالمت‎ ‎آميزي‎ ‎که‎ ‎انجام‎ ‎مي‎ ‎دهند‎ ‎حکومت‎ ‎ايران‎ ‎متوجه‎ ‎خواست‎ ‎آنها‎ ‎بشود و ‏دريابد که‎ ‎در‎ ‎جامعه‎ ‎اي‎ ‎که‎ ‎تعداد‎ ‎زيادي‎ ‎از‎ ‎زنان‎ ‎در‎ ‎مشاغل‎ ‎مختلف‎ ‎اجتماعي‎ ‎حضور‎ ‎دارند،‎ ‎نمي‎ ‎توان‎ ‎آنها‎ ‎را‎ ‎تا‎ ‎ابد‎ ‎با‎ ‎قوانين‎ ‎تبعيض‎ ‎آميز‎ ‎کنترل‎ ‎کرد."‏
به نقل از روزآنلاين